XX. Sagar Uzta 2020 Astigarragan

Irailaren 24-26-27an XX. Sagar Uzta 2020 ekitaldia ospatuko da Astigarragan. Covid-19a dela eta, festa egoera berrira moldatu da eta segurtasun neurri guztiak errespetatuz eta aforoa mugatuz, herritarrek sagarraren uzta garaia ospatzeko jarduera ezberdinak antolatu dira: sagar muztioaren elaborazioa familian, helduentzako kirikoketa tailerra eta sagardo sagarren kata.

XX. Sagar Uzta 2020 Astigarragako tabernek eskainiko duten sagarraren eratorriekin egindako pintxo-pote bereziarekin hasiko da irailaren 24an (osteguna). Aurtengo egitaraua, ordea, egoera berrira moldatu eta Covid-19ak ezarritako segurtasun neurri guztiak bermatuz ospatuko da. Ondorioz, Astigarragako Foru plazan ospatu ohi den sagarraren azoka ez da egingo eta horren ordez, irailaren 26 eta 27an herriko familien partaidetzarekin sagar muztioaren elaborazio tailerrak Sagardoetxean egingo dira, talde txiki eta txanda ezberdinetan antolatuta eta Goldea Herri Kirol Elkartearen laguntzarekin, aldez aurrez izena emanda.

Irailaren 27an (igandea) sagar muztioaren elaborazio lanak familian egiteaz gain, helduentzako kirikoketa tailerra eta sagardo sagarren kata ere izango dira Sagardoetxean.

Aipaturiko jarduera hauen plazak mugatuak izango dira eta beraz, sagar muztioaren elaborazio lanetan, kirikoketa tailerrean eta sagar katan parte hartu nahi duten herritarrek, aurrez izena eman beharko dute www.sagardoarenlurraldea.eus webgunean.

Jarraian, XX. Sagar Uzta 2020 jaiaren egitaraua zehazten dugu:

Osteguna, Irailak 24
19:00-21:00 PINTXO-POTEA Astigarragako tabernetan. Sagarren eratorriekin egindako pintxoak eskainiko dira.

Larunbata, Irailak 26
10:30-13:30 SAGAR MUZTIOAREN ELABORAZIOA FAMILIAN* Sagardoetxean.

Igandea, Irailak 27
10:30-12:30 SAGAR MUZTIOAREN ELABORAZIOA FAMILIAN* Sagardoetxean.
10:30-12:30 KIRIKOKETA TAILERRA* Sagardoetxean.
12:00 SAGAR KATA*.
* Plaza mugatuak. Derrigorrezkoa da aurrez erreserba egitea: www.sagardoarenlurraldea.eus

————————————–

OHARRA:
Covid-19-aren aurreko prebentzio eta segurtasun neurriak

Derrigorrezkoa izango da jarduera guztian zehar musukoa erabiltzea: harrera guneak, kanpokaldeak, museo-gunea eta denda.
Aforoa murriztua izango da Osasun agintariek emandako jarraibideen arabera.
– Parte hartzaileak gel hidroalkoholikoa erabili beharko du jardueraren hasieran nahiz tartean.
Gidak musukoa erabiliko du eta eskuak ura eta xaboiaz edo gel hidroalkoholikoarekin garbituko ditu jardueraren hasieran nahiz tartean.
– Derrigorrezkoa da gidaren jarraibideak eta ezarritako arauak betetzea.

Aurreko urteetan bezala, Fruitel eta Sagardoaren Lurraldearen 2020 uztako XX. sagardo sagarraren heldutasunaren txostena aurkezten dugu. Txostenaren puntu nagusiak hauek dira:
· Sagarrondo beraren barruan ezberdintasun handiak ikusten dira heldutasun mailari dagokienez.
· Aurreko urtearekin alderatuta, ekoizpena nabarmen txikiagoa da.
· Leku askotan sagarren kalibrea txikiagoa da, uda bero eta lehorraren ondorioz.

Iraila hasieran eta azken urteetan bezala, Gipuzkoako sagasti ezberdinetan kontrol bat egin da, sagarren egoera zein den jakin ahal izateko.

Honetarako, Gipuzkoako zenbait sagasti jarraitu ditugu eta 14 barietate kontrolatu dira: Aritza, Errezila, Gezamina, Goikoetxe, Manttoni, Moko, Mozolua, Patzolua, Txalaka, Udare Marroi, Urdin, Urtebi Haundi, Urtebi Txiki eta Verde Agria.

Sagar ekoizpen handiko urte batetik gentozen eta horrek alternantzia garrantzitsu bat sortu du sail askotan. Ondorioz, ekoizpena aurreko urtean baino nabarmen txikiagoa da.

Negu epela izan da, hotz ordu gutxiekin. Hala, sagasti askok loraldi onak izan badituzte ere, hauek oso luzeak izan dira eta zonaldeen arabera kuajatu maila oso ezberdinak izan dituzte. Ondorioz, sagarrondo beraren barruan ezberdintasun handiak daude heldutasun mailari dagokienez.

Uda bero eta lehor honetako eguraldia nabarmendu behar da. Honen ondorioz, leku askotan sagarren kalibrea txikiagoa da eta sagarrondo askok estres hidriko handia jasan dute.

Sagar arraren presentzia altua izan da, eta kalte handiak eragin ditu.

Sagarraren heldutasuna
Heldutasun kontrola iraileko 2. astean egin da, aurreko urteetan bezala. Heldutasuna neurtzeko bi modu erabili ditugu: lehenengoan, azukre maila jakiteko, sagarren indize refraktometrikoa (ºBrix) neurtu da; eta bigarrenean, almidoiaren erregresioa jakiteko, iodo indizea neurtu da, 1-10 eskalan, Europako araudiari jarraituz.

Indize refraktometrikoa – ºBrix
2020. urteko ºBrix datua 11,9 koa da, azken 5 urtetako altuena.

Barietatez barietate begiratuta, aurtengo kontrolean ºBrix altuena Patzolua 13,2 ºBrixekin eta Goikoetxe 13,1 ºBrixekin dute. Aldiz, baxuena, Manttonik 10,4 ºBrix ekin eman ditu.

Almidoiaren erregresioa
Aurtengo datua aurreko urtekoa baino baxuagoa da, 2,9 ko indizea eman baitu.

Goikoetxe barietatea alde batera utzita, erregresio altuenak Patzolua 3,9rekin, Gezamina 3,3rekin, Mozolua 3,2rekin, Txalaka 3,1rekin eta Manttoni 3rekin izan dituzte. Aldiz, Errezila 1,1ekin, Moko 1,4rekin eta Verde Agria 1,5ekin erregresio baxuenak izan dituzte.

PUNTU GARRANTZITSUENAK:

Orokorrean, 2020ko iraila hasieran, sagastietan azaldu diren zenbait puntu nabarmendu ditzakegu:

– Iazko datuekin alderatuta, heldutasuna atzeratuago dator, astebete inguru, almidoiaren erregresioari begiratzen badiugu, baina aldi berean azukre maila handirekin dator. Sagasti askotan gertatzen ari den sagar erorketa handia azpimarratu behar da. Udako lehortea, eguzkikolpeak eta sagar arrak eragindako kalteak dira arrazoietako batzuk.
– Azukre maila aztertuz, aurtengo urteak, bataz beste 11,9 ºBrix ditu, aurreko urtean baino 1,4 puntu altuagoa.
– Almidoiaren erregresioa 2,9ko indizean dago, hau da, aurreko urtean baino 0,6 puntu baxuagoa.
– Heldutasun datuak ikusita, almidoiaren erregresioaren arabera, Goikoetxe barietatea kenduta, 3 barietate talde ikus ditzakegu:
· Aurreratuenak: Patzolua, Gezamina, Mozolua, Txalaka eta Manttoni.
· Erdikoak: Aritza, Txalaka, Udare Marroi, Urtebi Txiki, Urdin eta Urtebi Haundi.
· Atzeratuenak: Errezila, Moko eta Verde Agria.

Eskuratu heldutasunarentxostena PDF formatuan

AITOR ETXEANDIA AZPIAZU – SAGARLAN S.L
Fruitugintzan Aholkularia, 2020ko irailaren 11ean

Astigarragako alkatea, sagardogileak eta herriko kultur taldeetako ordezkariak 45. Santa Ana egunaren alde topa egiteko elkartu dira gaur Astigarragako Udaletxean. Santa Ana egunerako prestatutako bideoa proiektatu ostean, aurtengo edalontziaren marrazkiaren egile nahiz sare sozialetako zozketaren irabazleari beren sariak banatu eta topa egin da sagardoaren kulturaren alde.

Aurten ez da urteroko sagardo dastaketarik izan Foru Plazan baina Euskal Herriko Sagardo Egunik zaharrena denari omenaldi xume bat egiteko topa berezi bat ospatu da Astigarragako Udaletxean. Bertan izan dira Xabier Urdangarin Astigarragako alkatea eta Sagardun Partzuergoko presidentea, sagardogileak (Alorrenea, Astarbe, Etxeberria, Gartziategi, Gurutzeta, Lizeaga, Mina, Oialume Zar, Petritegi, Rezola, Txopinondo eta Zapiain) eta herriko kultur taldeetako ordezkariak (Astigar, Aurrera Mutilak, Gure Izarra, Goldea Herri Kirol Batzordea, Harituz Astigarraga, Mundarro Kirol Elkartea, Norberto Almandoz Musika Eskola, Xagu Xar Aisialdi Taldea eta Zipotza Kultur Elkartea).

Alkateak eskerrak eman dizkie bertaratu diren guztiei eta aipamen berezia egin die Astigar eta Zipotza elkarteei 1976an Sagardo Eguna ospatzeko ideia asmatu eta urte askotan zehar aurrera eraman izanagatik. Ondoren, Santa Ana egunerako prestatutako bideoa ikusi da, gero sariak banatu dira eta amaitzeko topa egin da Santa Ana eguna ospatzeko.

Jendearen parte-hartzea sustatzeko, aurten Santa Anako sagardo edalontzirako irudi lehiaketa ospatu da maiatza-ekaina bitartean eta epaimahaiak aukeratutako marrazki irabazlea Txemi Valdecantos-ena izan da, gaur 400€-ko saria jaso duelarik. Bestalde, sare sozialetako zozketaren irabazle izan den Luis Calvete herritarrak bere sagardo lotea jaso du.

Aurten Astigarragako 45. sagardo dastaketaz etxean gozatzeko sagardo lote bereziak prestatu dira eta festa etxeetatik haratago zabaltzeko asmoz, familiartean zein lagunartean egindako sagardo dastaketen argazki lehiaketa bat martxan jarri da sare sozialetan, argazki esanguratsuena uztailaren 27an emango delarik jakitera.

Santa Ana eguneko bideoa Astigarragako udaleko webgune nahiz sare sozialetan dago ikusgai:

www.facebook.com/Astigarragako
www.twitter.com/AstiarrakoUdala
www.youtube.com
www.astigarraga.eus

2020ko Santa Anako argazkiak eskuratu

Aurten koronabirusaren eraginez festa egoera berrira moldatuko da eta sagardo dastaketaz gozatzeko aukera izango da familiartean. Horretarako, uztailaren 18tik 26ra bitartean Astigarragako taberna (Beti Goxo, Bukoi, Ekaitz, Ibai Lur Bar Restaurante, Ikatza, Kizki eta Laket), denda (Astigarraga Hortz Klinika, Ezpela naturdenda, Merke Azoka, Lur jostuna eta Pastain Argazkiak), sagardotegi (Ipintza sagardotegia), jatetxe (Troya jatetxea), informazio puntu nahiz Sagardoetxea Museoan eskuratu ahal izango diren sagardo pack bereziak prestatu dira.

Koronabirusaren ondorioz ezarritako segurtasun neurriak direla eta, aurten ez da urteroko sagardo dastaketa ospatuko Foru Plazan, baina horrek ez du Astigarragan hain berezia den egun hau ospatzeko aukera eragotziko. Izan ere festa herritarren etxeetara gerturatu eta lagunartean zein familiartean Astigarragako 45. sagardo dastaketaz gozatzeko aukera emango duen pack berezi bat prestatu da.

Bertan, sagardo dastaketaz gozatzeko beharrezko guztia aurkituko dute herritarrek:
– 2 sagardo botila.
– Santa Anako irudi lehiaketan irabazle suertatu den marrazkiarekin serigrafiatutako sagardo edalontzia.
– Santa Anako zapia.
– Santa Anako liburuxka.

Argazki lehiaketa
Festa etxeetatik haratago zabaltzeko asmoz, familiartean zein lagunartean egindako sagardo dastaketen argazki lehiaketa bat ospatuko da. Uztailaren 18tik 26ra bitartean #santaana2020 traola erabilita sare sozialetan argitaratzen diren argazkiek lehiaketa honetan parte hartuko dute. Argazki guztien artean esanguratsuena aukeratu eta parte hartzen duten sagardoen lote batekin saritua izango da. Honetaz gain, argazki bilduma bat argitaratuko da sare sozialetan herritarrek sagardo egun berezi hau nola ospatu duten ikusteko.

Bideoa
Uztailaren 26an Santa Ana egunaren bideo bat argitaratuko da eguerdiko 12:00etan Astigarragako Udaleko webgune eta sare sozialetan Euskal Herriko Sagardo Egunik zaharrena denari omenaldi xume bat egiteko asmoz. Hemen izango da ikusgai:

www.facebook.com/Astigarragako
www.twitter.com/AstiarrakoUdala
www.youtube.com/channel/UCY70QwHDRG4hPY_lXfUxNuA
www.astigarraga.eus

Txapelketaren helburua bertako sagarrarekin egindako sagardoa saritzea da; aurtengoan, 27 sagardogilek hartu dute parte.

‘XIX. Sagardo lehiaketa. Gipuzkoako Foru Aldundia Sariak’ txapelketaren sari-banaketa gaur eguerdian egin da Gipuzkoako Foru Jauregiko Tronu aretoan, eta bertan izan dira Markel Olano diputatu nagusia, Imanol Lasa Ekonomia Sustapena, Landa Ingurunea eta Lurralde Orekako jarduneko diputatua, eta lehiaketan parte hartu duten sagardotegi guztietako ordezkariak. Astigarragako Zapiain sagardotegia izan da 17 sailkatuen artean irabazlea eta epaimahaiak sagardoetxe honek egiten duen sagardoaren kalitate analitiko eta organoleptikoa jarri ditu balioan.

IX.edizioa honetan, azpimarratzekoa da parte hartzaile kopurua nabarmenki igo dela. Lurralde historikoko 27 sagardogile lehiatu dira XIX. edizio honetan eta iaz bezala, aurten ere, lortutako puntuazioaren arabera hiru kategoriatan banatu dira sagardoak: urrea 72 puntutik gora, zilarra 65 eta 72 puntu artean, eta brontzea 60 eta 65 puntu artean. Jarraian, urre kategoria lortu duten sagardoen artean bigarren dastatze-fase bat egin da eta txapelduna aukeratu da. 60 puntuko minimoa lortu ez duten sagardotegiak dominarik gabe geratu dira, eta txapelduna berriz, bigarren dastatze-fasean aukeratu da, urrezko kalifikazioa lortu duten sagardotegi horien artean.

Hori horrela, Sagardo Lehiaketako 2020ko edizioan 17 izan dira 60 puntutik gora lortu dituzten sagardotegiak: brontzezko kalifikazioa lortu du Petritegi sagardotegiak. Zilarrezkoa Iparragirre, Oiharte, Alorrenea, Gurutzeta eta Etxeberria sagardotegiek. Eta  urrezkoa, berriz, Itxasburu, Gartziategi, Akarregi, Urdaira, Isastegi, Zapiain, Izeta, Altzueta, Lizeaga, Aburuza eta Zelaia sagardotegiek. Txapeldunetan txapeldun, ordea, Zapiain sagardotegia gailendu da. Saritu guztiek euren botiletan, datorren urte osoan, zigilu akreditatibo bat eramateko aukera izango dute, urrezko, zilarrezko eta brontzezko sailkapena erakutsiko duena.

Bertako produktua kontsumitzeko deia

Markel Olanok azpimarratu du lehiaketa honen helburu nagusia dela bertako sagarrarekin egindako sagardoa, Euskal Sagardoa jatorri-izendapena, balioan jartzea, sustatzea eta saritzea: “Duela 3 urte ia ez zegoen sagastirik Gipuzkoan, eta sagardo gehiena kanpotik ekarritako sagarrekin ekoizten zen. Hala ere, sagardogintza tarte honetan asko aldatu da. Egun, Gipuzkoan ekoizturiko sagardoaren % 33 bertako sagarrarekin eginda dago eta Euskal Sagardoa deitura duen sagardoa egitera bideratzen da.” Horrez gain, Aldundiak sagardogintzaren sektorea sustatzen jarraituko duela gaineratu du Diputatu Nagusiak, “dirulaguntza lerroari jarraipena emanez jarraituko dugu, sagardoa  % 100 sagar autoktonoarekin ekoiztera iristea baita helburua, izan ere asko dira onurak: bai prozesu guztiaren kalitate kontrola gauzatzeko, bai lehiakortasun handiagoa sortzeko eta baita Kilometro 0ren aldeko apustuarekin jarraitzeko ere”.

Diputatu Nagusiak aukera baliatu du herritarrei dei egiteko, “tokiko produktuari” lehentasuna eman diezaioetan beraien kontsumo jokabideetan, ez bakarrik “elikadura osasuntsu eta ingurugiro aldetik jasangarriaren berme” delako, baita “gure baserritarrei babesa eskaintzeko keinu gisa ere, gaur egungo une zailotan”. “Ez dezagun ahaztu garaiotan ikasitakoa, alegia, lehen sektoreak gure eknomiari egiten dion ekarpena. Aurre egiten ari garen errealitate berri horretan, gure baserritarron kalitatezko produktuak askoz ere protagonismo handiagoa izan behar du gure bizitzetan. Aldundiak bere gogo guztia jarriko du helburu horretan laguntzeko”, hitzeman du.

Imanol Lasa Gipuzkoako Foru Aldundiko Ekonomia Sustapena, Turismo eta Landa Inguruneko diputatuak Covid-19 ak sagardogintzari egin dion kaltea izan du gogoan eta azpimarratu du 15,5 milioi euroko krisi plana jarri dutela martxan, lehen sektoreari laguntzeko. “Krisiaren aurkako plan horretan, pandemiak gehien zigortutako azpisektoreak hartu ditugu kontuan. Horien artean dago sagardogintzak. Hori dela-eta, azpisektore horretarako dirulaguntza zuzen bat bideratzea erabaki du, egoera zail honetan babesa eskaintzeko. Oraindik xehetasun guztiak lotuta ez badaude ere eta sektoretik ekarpenak jasotzeko aukera irekia badugu ere, aurreratu dezakegu Gipuzkoan duden 70 sagardogileei zuzendutako dirulaguntza berria jarriko dugula martxan. Horren zati bat modu linealean banatuko da, kopuru finko batekin, eta bestea, berriz, Euskal Sagardoa egiteko ekoizten duten sagar kopuruaren arabera.”

Urtero bezala, Aldundiko Fraisoro Laborategiko dastatzaileek osatutako epaimahaiak egin du sagardoen lehen aukeraketa, eta haiek izan dira lehen sailkapenean urrea, zilarra eta brontzea esleitzearen arduradunak. Aurrez, aurkeztutako sagardo guztiei egin zaie aurrez analisi fisiko-kimikoa, dastatze organoleptiko fasera pasatzeko proba hau gainditzea ezinbesteko baldintza baita. Bigarren fasean urreen artean txapelduna aukeratzeko, aldiz, sagardotegiek beraiek proposatutako hiru pertsonek, Mikel Rodriguez, Andoni Eizmendi eta Mikel Garaizabal eta Fraisoroko dasta-paneleko hiru dastatzailek osatu dute epaimahaia. Txapelduna aukeratzeko, lagin guztien alderdi analitikoa eta organoleptikoa aztertu dira, eta dasta-panelak sagardoaren dastatze panelaren zentzumenezko analisiak egiteko metodoa jarraitu du.

3,2 milioi litro Euskal Sagardo

Sari banaketan 2019ko kanpainako datuak ezagutarazi ditu Unai Agirre Euskal Sagardoa jatorri-deiturako koordinatzaileak. Jakinarazi duenez, uzta handia izan da kopuruan, guztira 3,2 milioi litro Euskal Sagardo ekoiztu dira bertako 5,5 milioi kilo sagarrekin. “Sagardo lurrintsu eta orekatuak lortu dira, aurreko uztakoekin alderatuta arinagoak ahoan eta alkohol graduazio baxuagokoak orokorrean”.

Agirrek gaineratu jatorri-deitura urte askotako lanaren emaitza eta etorkizuneko apustua dela, sagarraren eta sagardoaren sektoreak eta erakunde publikoek elkarlanean egina. Aurten, berrikuntza gisa, Euskal Sagardoaren lehen katalogoa argitaratu da, sagardotegiek aurkezten dituzten Euskal Sagardo guztiak biltzen dira bertan, xehetasunez, eta gainerako oinarrizko informazioa ere bai. Katalogo bizia da, beraz, urtez urte eta uztaz uzta aldatzen joango dena.

Iturria: www.gipuzkoa.eus

2020ko uztailaren 26an ospatuko dugun Santa Ana egunak 45 urte beteko dituenez, Sagardoaren Lurraldeak lehiaketa berezi bat antolatu du jendearen parte-hartzea sustatzeko: marrazki lehiaketa bat martxan jarriko da eta irabazlearen irudia Santa Ana eguneko Sagardo Eguneko edalontzietan serigrafiatuko da.

OINARRIAK:
1) Marrazketa gustuko duten guztiek parte hartu ahal izango dute.
2) Gaia: ASTIGARRAGA, SANTA ANA EGUNA 2020 SAGARDO DASTAKETA 45. EDIZIOA.
3) Parte-hartzaile bakoitzak original bat aurkeztuko du.
4) Erabili beharreko teknika digitala izango da.
5) Edalontzian serigrafiatzeko marrazkiaren ezaugarri teknikoak honakoak izan behar dute:
– Irudiaren tamaina 15zm x 6zm, antolatzailearen logotipoa sartzeko lekua utzita.
– Marrazkiak txuri-beltzean egina egon behar du, grisik erabili gabe eta Bitmap formatuan.
– Irudiak 300 DPI erresoluzioa izan behar du.
– Marrarik erabiliz gero, gutxienez 1 mm edo 11 pixeleko zabalera izan behar du.
6) Marrazkia digitalean aurkeztu beharko da, PDF formatuan.
7) Lanak egilearen sinadurarik gabe aurkeztuko dira.
8) Lanek aurrez argitaragabeak eta jatorrizkoak izan behar dute.
9) Lehiaketako irabazlea bakarra izango da eta marrazki irabazlea Santa Ana 2020 eguneko edalontzian serigrafiatuko da alde batean eta beste aldean Sagardoaren Lurraldeko logoa joango da.
10) Saria: 400€ eta produktu gastronomikoen lote bat.
11) Lanak ekainaren 15a baino lehen aurkeztu beharko dira.
12) Lanak info@sagardun.com helbidera bidaliko dira eta bertan egilearen izena, abizena, helbidea, herria eta telefonoa jarri beharko dira.
13) Epaimahaia Sagardun Partzuergoak, ilustratzaile profesional batek eta Astigarragako Udalak osatuko dute.
14) Epaimahaiaren erabakia apela ezina izango da.
15) Lanak Sagardoaren Lurraldeko sare sozialetan argitaratuko dira eta zozketa bat martxan jarriko da lanik bozkatuena zein izango den asmatzen dutenen artean.
16) Sari banaketa non eta nola izango den aurrerago erabakiko da.
17) Marrazkien erakusketa: Lanak aurkeztu eta epaimahaiak marrazki onena aukeratu eta gero, aurkeztutako lan guztiekin erakusketa bat egingo da Sagardoetxean ekainaren 26tik uztailaren 26ra arte.
18) Jasotako lan guztiak Sagardoetxeako Dokumentazio Zentroan ikusgai egongo dira. Saria eskuratzen duen lanaren jabetza Sagardoaren Lurraldearen esku geratuko da eta bere iragarpen, argitaratze, zabalpen eta abarren eskubide guztiak gordeko ditu beretzat.
19) Lehiaketa honetan parte hartzeak oinarri hauek onartzea dakar.
20) Antolatzaileek egoki iruditzen zaizkien aldaketak egiteko aukera dute.

Oinarriak PDF formatuan eskuratu

ASTIGARRAGAKO UDALAREN PRENTSA OHARRA

Atzo eta gaur udalak eta sagardogileek egin dituzten bileren ondotik, Astigarragako sagardotegiek erabaki dute ixtea. Ondorioz, 2020ko txotx denboraldia aldi batez bertan behera geratu da.

Koronabirusaren gaixotasuna zabaltzea ekiditeko neurrien haritik, Astigarragako Udala harremanetan ibili da Osasun Sailarekin, izan ere, sagardotegien txotx denboraldian Astigarragan jendetza ibiltzen da eta sagardotegira joateak kontaktu maila handia dakar (mahaien bueltan, upeltegian eta abar), sagardotegietan eta herrian. Osasun Sailak ez du eman ostalaritzaren arloko establezimenduak mugatzeko edo ixteko erabaki edo gomendiorik.

Martxoaren 12an eta 13an (atzo eta gaur) sagardogileekin egindako bilera eta elkarrizketetan gaia aztertu ondoren, sagardotegiek erabaki dute ixtea eta, ondorioz, 2020ko txotx denboraldia bertan behera geratu da.

Halaber, txotx denboraldiarekin lotutako beste hainbat zerbitzu ere bertan behera geratu dira: sagardotegietarako bus zerbitzua, puntu morea eta Sagardoetxea eta bere agenda.

Udalaren iritziz sagardotegiek erantzukizunez eta arduraz jokatu dute eta bat egin dute Astigarragako herria (eta Euskal Herria orobat) hartzen ari den erabaki eta neurrien norabidearekin, denon ardura eta egitekoa delako koronabirusaren gaixotasuna ez zabaltzeko behar diren neurri guztiak hartzea.

2020ko ekainaren 19an, «XIX. Sagardo Lehiaketa, Gipuzkoako Foru Aldundia Sariak» lehiaketaren sari banaketa ospatuko da Donostiako Foru Aldundian, Gipuzkoako Foru Aldundiko Ekonomia Sustapeneko, Turismoko eta Landa Inguruneko Departamentuak antolatuta, eta Euskal Sagardoa Jatorri Deituraren Kontseilu Arautzailearen lankidetzaz. 2019an bezala, aurten ere urrezko, zilarrezko eta brontzezko dominak banatuko dira. Eskaerak aurkezteko epea 2020ko maiatzaren 22an amaituko da.

Jarraian, XIX. Sagardo Lehiaketa, Gipuzkoako Foru Aldundia Sariak arau­tzen duten oinarriak zehazten ditugu:

Xedea:

Lehiaketaren helburua da Euskal Sagardoa Jatorri Deiturako kalitate hobereneko sagardoa ekoizten duen sagardotegia baloratzea, sustatzea eta saritzea, bai ikuspegi analitikotik bai organoleptikotik aztertuta, produktu honen lehiakortasuna hobetzen laguntzeko neurri bat baita.

Horrela, helburutzat hartuta, alde batetik, euskal sagardo naturala sustatzea, hedatzea, eta, azken finean, haren ezagutza eta merkaturatzea hobetzea; bestetik, ekoizleak adoretzea Gipuzkoako sagardoak merkatuan dituen irudia eta kokapena hobetzeko; eta azkenik, kontsumitzaileen artean haren ezaugarrien ezagutza eta balorazioa sustatzea; eta Euskal Sagardoari bultzada eta laguntza emateko neurri instituzional gisa, «XIX. Sagardo Lehiaketa, Gipuzkoako Foru Aldundia Sariak» izeneko deialdia egiten da.

Antolaketa:

Gipuzkoako Foru Aldundiak antolatzen eta babesten du lehiaketa; Euskal Sagardoa Jatorri Deiturak lehiaketan laguntzen du.

Lehiaketaren kudeaketa eta garapena aurrera eramateko, batzorde bat sortzen da honela osatuko dena: Gipuzkoako Foru Aldundiko Ekonomia Sustapeneko, Turismoko eta Landa Inguruneko Departamentuaren bi ordezkari, eta Euskal Sagardoa Jatorri Deituraren ordezkari bat.

Parte har­tzai­leak:

Lehiaketan parte hartu ahal izango dute Euskal Sagardoa Jatorri Deiturako sagardotegien erregistroan inskribatuta dauden sagardotegiek.

Parte hartzen duten enpresek Gipuzkoan kokaturik egon behar dute, eta Eusko Jaurlaritzako Nekazaritza Industrien Erroldan izena emanda; horrez gain, Botilaratzaile Erregistroa eta Osasun Erregistroa eduki behar dituzte.

Parte hartzen duten sagardotegiek bertan egindako sagardo naturalak botilaratuta aurkeztu beharko dituzte, eta, aldez aurretik, Euskal Sagardoa Jatorri Deituraren Kontseilu Arautzailearen kalifikazioa jaso duten sagardoak izango dira.

Lehiaketara aurkezten diren sagardo guztiek 2019ko uztakoak izan behar dute. Dagozkien etiketa eta zenbakia eramango dituzte, eta lehiaketara aurkezten diren loteen trazabilitatea Kontseilu Arautzailearen bidez bermatuta egongo da.

Ezinbestekoa izango da, gutxienez hamabi sagardotegi inskribatzea lehiaketan parte hartzeko. Baldintza hau betetzen ez bada, saria hutsik geratuko da.

Eskaerak onar­tze­ko baldin­tzak:

  1. Deialdi honetan parte hartzeko interesa duten sagardotegiek, eskaera eredua behar bezala beteta aurkeztu beharko dute, oinarrien eranskinean datorrena (Gipuzkoako ALDIZKARI OFIZIALEAN argitaratuko dira). Eskaera horretan, Euskal Sagardoa Jatorri Deiturari baimena emango zaio lehiaketan parte hartzen duten laginen trazabilitatea egiazta dezan.
  2. Euskal Sagardoa Jatorri Deitura duten sagardoak bakarrik onartuko dira, baldin eta araudi aplikagarrian eta oinarri hauetan eskatzen diren baldintzak betetzen badituzte.
  3. Deitutako lehiaketaren ondorioetarako, ez da onartuko inolako sagardotegirik, gaiaren gainean eskumena duten organoek ebazpen irmoaren bitartez isuna jarri diotenik.

Laginak jaso­tzea:

Lehiaketak kalitatezko sagardoa egiten duten sagardotegiak saritze aldera, parte hartzen duten sagardotegiek, lehiaketarako, lagin bat aurkeztu beharko dute (Euskal Sagardoa Jatorri Deituraren babespekoa) eta lote zenbakirekin identifikatua.

Sagardotegiak adieraziko du lehiaketara aurkezten duen sagardoaren kalifikatutako lotea. Dagozkien sagardotegietan, laginak jasoko dira (6 botila), botilaratuta eta etiketatuta daudenean (lote zenbakiarekin). Partidaren lote zenbakia Jatorri Deituran dauden datuekin egiaztatuko da, eta jasotzearen akta jasoko da, non aurkeztutako loteari dagozkion litroak jasota geratuko diren.

Sagardotegiak lote horren beraren beste 12 botila aurkeztu beharko ditu, lotea antolakuntzak aldez aurretik prezintatu duena, litekeena delako sari banaketako ospakizunean erabiltzea.

Lagina jasotzeko aurreikusten den data 2020ko apirilaren 30a arte luzatuko da.

Dastaketa Epaimahaia:

— Analisi fisiko-kimikoa. Lehiaketan aurkeztutako lagin guztiei analisi fisiko-kimikoa egingo zaie Laborategi, Kalitate eta Nekazaritza Berrikuntzako Zerbitzuan (Fraisoro). Betetzen badute agintzen duena 72/2017 Errege Dekretuak, otsailaren 10ekoak, sagardo naturalaren eta sagardoaren kategorien kalitate araua onartzen duenak (Estatuko Aldizkari Ofiziala, 44 zk., 2017ko otsailaren 21ekoa), eta gainera, glukosa + fruktosa maila 5 g/l edo gutxiago badute, dastaketa organoleptikoaren fasera pasako dira.

— Dastaketa organoleptikoa: fase honetan, dastaketa epaimahai bat egongo da, epaimahaiburua izanik Gipuzkoako Foru Aldundiko Ekonomia Sustapeneko, Turismoko eta Landa Inguruneko Departamentuko foru diputatua edo ordezkatzen duen pertsona; idazkari lanak Departamentuko funtzionario batek egingo ditu, Antolaketa Batzordeko kidea denak, hitzarekin baina botorik gabe. Urrezko, zilarrezko eta brontzezko domina lortuko duten sagardoen balorazio organoleptikoa egiteko Fraisoroko Sagardoaren Dastaketa Paneleko kideaz baliatuko da (ENAC erakundeak egiaztatuta). Panel honetan partaide diren sagardogileek ezingo dute lehiaketa honetako balorazio organoleptikoan parte hartu. Bestalde, urrezko domina ateratzen duten sagardoen artean txapelduna aukeratzeko (dirutan emandako saria jasoko duena), horretarako eratua izango den dastatze panel batek dastatuko ditu. Azken hau 6 katatzailez osatua izango da, eta erdiak, Fraisoroko Dastatze Paneleko kideak izango dira, eta beste hiruak aurkezten diren sagardogile bakoitzak proposaturiko hautagaiak izango dira. Boto gehien jasotzen dituzten lehenengo hirurak izango dira Epaimahaiko kide.

Dastaketa prozedura «Sagardoaren dastaketa panelaren zentzumenezko analisiak egiteko metodoa» erabiliz egingo da, Euskal Sagardoa Jatorri Deiturak onartua eta baietsia baita.

Dastaketetan, dasta proba itsuaren prozedura erabiliko da.

Epaimahaiaren erabakia:

Dastaketa fasean, aurkeztutako sagardo desberdinen laginak puntuatuko ditu Epaimahaiak.

Lehiaketara aurkeztutako sagardoak dastatu ondoren hauek lortu duten puntuazioaren arabera sailkatuak izango dira: 72 puntu edo gehiago lortu duten sagardoak urrezko domina lortuko dute; 65 puntu edo gehiago eta 72 puntu artean sailkatuak diren sagardoak, zilarrezko dominak lortuko dituzte. Aldiz, 60 puntu edo gehiago eta 65 puntu artean lortzen dituzten sagardoek brontzezko dominak lortuko dituzte. Gutxienez 60 puntu lortzen ez dituzten sagardotegiek ez dute saririk jasoko.

Urrezko domina lortzen dutenen sagardoen artean sagardo txapelduna aukeratzeko, horretarako prestatu den dastatze panelak berriro dastatuko ditu. Puntuaziorik altuena jasotzen duenak sagardotegi irabazlea hautatuko du. Bi laginen artean puntuazio berdina suertatuko balitz, lagin horiek berriro dastatuko lirateke. Ondoren, ordura arte ateratako puntuazioen batez bestekoa aterako litzateke berdinketa hautsiz.

Sagardo lehiaketaren prozesu osoan, beti gordeko dira anonimatuan sagardoak eta parte hartzaileak.

Epaimahaiaren erabakia apela ezina izango da.

Aurkeztutako lagin bakoitzeko botila bat Laborategi, Kalitate eta Nekazaritza Berrikuntzako Zerbitzuan (Fraisoro) gordeko da, balitekeelako Epaimahaiak egiaztapenak edo analisiak eskatzea, oinarri hauek betetzearen ondorioetarako.

Sariak:

Lehiaketan saridunak geratzen diren sagardotegiei honako sari eta garaikurrak emango zaizkie:

— Lehenengo saria: 3.000 euro, txapela eta garaikurra.

— Oinarri hauetako 7. puntuan jasotzen den moduan, lehiaketa honetan sarituak diren sagardogileei, urrezko, zilarrezko edo brontzezko zigilu akreditagarri bat erabiltzeko aukera eskainiko zaie. Zigilu hau Euskal Sagardoa Jatorri Deitura duten sagardoetan bakarrik erabili ahal izango da, eta, beti ere, Lehiaketa honen antolakuntzak ezartzen dituen ezaugarriak errespetatuz.

Era berean, Gipuzkoako Foru Aldundiak, saritutako sagardotegien sustapen lanak egingo ditu, Gipuzkoako ALDIZKARI OFIZIALEAN lehiaketaren sarituak argitaratu eta urtebeteko epean.

Sariak emango dira Gipuzkoako Foru Aldundiko Ekonomia Sustapeneko, Turismoko eta Landa Inguruneko Departamentuko foru diputatuaren foru aginduaren bidez, eta Gipuzkoako ALDIZKARI OFIZIALEAN argitaratuko dira.

Sari banaketa, horretarako deitutako eta antolatutako ekitaldi baten bidez egingo da, ekainaren 12aan, eta behar dituen transzendentzia eta solemnitatea emango zaizkio.

Lehiaketan parte hartu duten sagardotegi guztiak gonbidatuta daude sari banaketen ekitaldira, eta hitz ematen dute sagardotegiaren ordezkari bat bidaliko dutela sari banaketaren ekitaldira

Interpretazioa:

Ahalmena ematen zaio Gipuzkoako Foru Aldundiko Ekonomia Sustapeneko, Turismoko eta Landa Inguruneko Departamentuko foru diputatuari, «XIX. Sagardo Lehiaketa, Gipuzkoako Foru Aldundia Sariak» izeneko lehiaketa aurrera ondo eramateko beharrezkotzat jotzen dituen xedapen guztiak emateko, baita, beharrezkoa balitz, oinarrien interpretazioan sor daitekeen edozein zalantza argitzeko ere.

—-

Agindua PDF formatuan eskuratu
Iturria
: Gipuzkoako Foru Aldundia

Euskal gastronomiak eta sagardoaren kulturak gero eta interes gehiago eragiten dute Japonian. Izatez, beren sagardo propioa ere ekoizten hasi dira herrialde asiarrean. Txotx sasoiaren usadioari jarraiki, zenbait jatetxe beren irekiera berezia ospatzen ari da, eta Zapiain Sagardotegiaren eskutik uzta berriko sagardoa dastatzeko aukera izan dute botilatik.

Ekimen honetan 15 jatetxe eta tabernek parte hartzen dute eta dagoeneko horietako batzuetan ospatu dute txotx irekiera, nagusiki euskal inspirazioko jatetxeetan. Besteak beste, Tokioko Ogasawara Hakushaku-teu (Michelin izar bat), Fermintxo Boca eta Lanbroa, Osakako Ama-Lur nahiz Aupa eta Kyotoko El Bogavante jatetxeak batu zaizkie egitasmoari.

Topaketa hauetan, Zapiain Sagardotegiko jatorri deiturako sagardoak dastatzeaz gain, bertaratzen direnek sagardoaren historiaren xehetasunak ezagutzeko aukera izango dute, baita sagarrak, ekoizpen prozesua eta edari hau inguratzen duten adierazpide sozialak ere. Ekitaldi hauen karira, Zapiain-ek aurtengo Euskal Sagardoa jatorri deiturako lehenenego sagardo berria botilaratu du, bertako sagar barietateekin egina eta bereziki Japoniarako etiketatua. Orotara, 400 bat botila bidali dira hegazkinez.

Euskal kulturak eta gastronomiak Japonian sortzen duten ikusmina oso ezaguna da. Gero eta gehiago dira mundo osoan famatua den sukaldaritzarekin eta bestelako erakargarriekin gozatzera Euskal Herrira iristen diren turistak. Euskal sagardo naturalaren gaineko jakin-mina ere hazten doa, edari honen munduko ekoizle ezagunenetakoa izaki. 2019ko udan, Sagardoetxea museoko bisitariak %20 hazi ziren, eta nazioarteko turisten inguruan japoniarrak lehenengo postuetan ageri dira.

Arrazoi honegatik, Zapiain Sagardoak, Union Liquors enpresarekin elkarlanean, euskal sagardoaren sustapena indartzeko erabakia hartu du. Gainera, gero eta produktu gehiago esportatzen da herrialde honetara. Japoniak ez dauka sagardo ekoizpen tradiziorik, baina Fuji bezalako sagar barietate ezagunak hazten dira bertan.

Azkeneko urteotan, sagardoa ekoizten duten upategi berriak sortu dira, nagusiki Naganoko Prefekturan. Hain zuzen, Sagardoaren Lurraldeak abiatutako Ciderlands nazioarteko sagardoaren kultura eta turismoaren sareko kide bilakatzeko asmoa azaldu du eskualde honek. Sare honetan dagoeneko Europako 10 herrialdek parte hartzen dute.

Euskal eta janponiar sagardozaleen anaiartekotze honek jarraipena izango du datozen hilaeteotan ekimen berrien bitartez. Asmoa ez da soilik Japonian sagardoaren sustapena indartzea, bi herrialdeen arteko loturak sendotzea baizik, sagardoak mundo osoan hazkunde nabarmena bizi duen une honetan.

ARGAZKIA: Osakako Ama-Lur jatetxeko arduradunak.

 

Gaur aurkeztu da Itsasmuseum-en 2020ko Euskal Kostaldeko Museoen Hilabetea. Martxoan zehar, sareko 23 zentruk 50 ekintzatik gora ospatuko dituzte eta museoei eta hileko ekintzei buruzko argazki-lehiaketaren bigarren edizioa ospatuko da. Sagardoetxea MuseoakSantiagomendiko sagardo bidea esploratuz” bisita gidatua eskainiko du martxoaren 1, 15 eta 29an.

Zortzi urte pasa dira, Basquetourrek bultzatutako “Euskal Kostaldeko turismoaren plan zuzendariaren” baitan, Euskal Kostaldeko Museoen Sarea sortu zenetik. Gaur egun sarean 40 ekipamendu gaude, kudeaketa publikoa zein pribatua dutenak. Helburua eskaintza turistiko bati forma eman, balorean jarri eta kostaldeko eskaintza kulturala zabaltzea zen, bai bertakoentzat, baita Euskadira datozen bisitarientzat ere. Baita ere, museo, interpretazio zentro eta ondare-lekuen kudeatzaileen arteko elkarlanerako aukerak ahalbidetzea.

Gaur, elkarlaneko ekimen horietako bat aurkeztu da: “Euskal Kostaldeko Museoen Hilabetea”, Museoen sareak antolatutako ekintza berezien programaren VIII. Edizioa. Martxo osoan zehar garatuko da eta aurreko urteetan bezala, Eusko Jaurlaritzaren Turismo, Merkataritza eta Kontsumo sailaren babesa eta Bizkaia eta Gipuzkoako Foru Aldundietako Kultura sailen laguntzarekin bere antolakuntzarako.

Programaren aurkezpena Itsasmuseumean izan da.Batetik, pixkat berandu bada ere, Sareak iaz betetako 15 urteko ibilbideari aitortza egiteko, eta ospatzeko. Iaz, sasoi honetan, museoa bere estrategia eta irudia berritzen ari zen eta ezin izan zen aurkezpena bertan egin.

Bestetik, Itsasmuseum-ek une hauetan Elkanori buruzko erakusketa bat duelako eta, izan ere, lehen mundu biraren urteurrenari Elkano500 fundazioak zabaldu duen lema, “Esploratzeko grina”, bere egin du Kostaldeko museoen sareak eta programan nabarituko da.

Aurten 27 ekipamenduk hartuko dute parte “Hilabetean” eta 50dik gora izango dira antolatutako jarduerak, publiko ezberdin eta zabalari zuzenduak: familientzako tailerrak, haurrentzako jolasak, bisita gidatu bereziak, doako sarrerak, dastaketak, itsasontzian ibilbideak, zuzeneko ikuskizunak, etab. Egitaraua ikusi.

Proposamen hauetako batzuk egun ezberdinetan errepikatuko dira, eta hortaz, osotara 100 plan baina gehiago eskainiko dira martxoaren 1an hasi eta 31 artean.

Aurreko urteko apustuari jarraituz, museo parte hartzaileek esfortzu handia egin dute aurtengo ekintzak ere berezi eta esklusiboak izan daitezen, besteak beste, esperientzia hauek urtean zehar ezin direlako gozatu. Gainera, jarduera hauetariko gehienak doakoak izango dira eta hala ez direnek prezio, bereziak izango dituzte.

Gainera, Hilabetearen aitzakian, Euskal Kostaldeko Museon Sareak Instagram bidezko argazki lehiaketa martxan ipiniko du martxoan. Gaia: Sareko museoak eta Hilabeteko jarduerak. Hashtag-a, #EuskalKostaMuseoakLehiaketa. Saria Nekatur elkarteak eskaintzen du: Euskadiko landetxe edo nekazalturismo baten asteburua bi lagunentzat.

“Euskal Kostaldeko Museoen Hilabetearen” egutegia eta programatutako ekimen guztien informazio zehatza nahiz Instagram lehiaketaren oinarriak gaurtik aurrera www.euskalkostaldekomuseoak.eus webgunean egongo da.

2020ko Euskal Kostaldeko Museoen Hilabeteko egitaraua PDF formatuan eskuratu.

Turismo, Merkataritza eta Kontsumoko sailburua den Sonia Perez Ezquerrak eta Sagardun Partzuergoko presidentea eta Astigarragako alkatea den Xabier Urdangarinek sagardoaren kulturaren lehenengo mapa tematikoa aurkeztu dute sagardo elkarteekin batera.

Gastronomiako Euskal Anaiartean izan da gaur Turismo, Merkataritza eta Kontsumo Sailak egindako Sagardomaparen aurkezpena. Bertan izan dira Sagardomapa egiten lankidetzan aritu diren elkarte hauek: Sagardun Partzuergoa, Gipuzkoako Sagardogileen Elkartea, Sagar Uzta elkartea; Bizkaiko Sagardogileen Elkartea; Sagardo Mahaia; Arabako sagar eta sagardogileen elkartea; Ciderlands eta Euskal Sagardoa.

Sagardomapa sagardoaren eta sagardotegien munduaren lehenengo mapa tematikoa da, bisitatzen gaituztenei eskainia, eta gastromaparen hedapen bat. Sagardogintzan diharduten 83 upeltegik osatzen dute mapa, Sagardoetxeaz eta Igartubeiti baserri museoaz gain; euskal sagardoaren kultura ezagutzera ematen diharduten bi museoak. Sagardomapa sagardotegietan, turismo-bulegoetan, gidei eta agentziei banatuko zaie, baita eskatzen duten sektoreei ere.

“Sagardoaren mundua tradizio bat baino gehiago da Euskadin”, gogora ekarri du sailburuak, “erritual bat da, eta enogastronomia ulertzeko modu bat, sozializatzeko eta esperientzia berezi bat bizitzeko. 60 Sagardo Egun baino gehiago ospatzen dira herri desberdinetan. Gaur egun, 20 esperientzia baino gehiago eskaintzen dira sagardoaren kulturaren inguruan, gastronomiarekin, itsasoarekin, historia duten herriekin eta turismo aktiboarekin lotuta”.

Euskadiko sagardotegiak 800.000 pertsona inguruk bisitatzen dituzte urtean. Sagardoak hazkunde nabaria izan du mundu-mailan, bai bere ekoizpenari bai berari lotutako turismoari dagokienez.

Izan ere, horren erakusgarri ditugu hainbat proiektu, besteren artan, Ciderlands Makers and Lovers: Euskadik bultzatuta sortu den nazioarteko sare bat, sagardoaren kulturaren inguruko helmugena, non Europako 10 helmugak parte hartzen duten.

“Gainera, turismo gutxien etortzen den datetan egiten diren ekitaldiak dira. Horregatik, Turismo Sailarentzat, sagardoa bezalako produktuek berebiziko garrantzia dute, jasangarritasunarekin lerrokatzen direlako bere funtsezko oinarrietako batzuei esker: turismoaren banaketa lurralde osotik eta desestazionalizazioa. Gure politikek lagundu egin behar dute fluxu gutxien jasotzen duten lekuak bultzatzen barrualdeko turismoa sustatuz, baita gutxien ezagutzen diren baliabideak ere, udalditik urruntzen diren garaietan. Eta horretan sagardoaren kultura dugu aliatu nagusia” esanda amaitu du Sonia Pérez Ezquerrak.

Txekea ematea Zaporeak erakundeari

Sailburuak aurkezpen hau aprobetxatu du egin den herri-bazkari solidarioan bildutako diruaren txekea Zaporeak erakundeari emateko.

Azken egun hauek gastronomiari eskaini zaizkio Donostian, Guía Repsol Eguzkiak sarien banaketaren esparruan: kaleko jarduerak herritarrekin, chef onenek landutako pintxoak bermut kolektibo batean, eta putxerez eta lumagorriz osatutako herri-bazkari bat. Bazkarian ia 5.000€ euro bildu dira, Zaporeak erakundeari eman zaizkionak.

2020ko txotx boladan Astigarraga eta Hernaniko sagardotegietarako autobus zerbitzua izango da Astigarraga eta Hernaniko hirigunetik. Ikusi ordutegiak sagardotegira garraio publikoan iristeko.


ASTIGARRAGAKO SAGARDOTEGIETARAKO GARRAIOA

Datak: Otsailak 14 – Apirilak 30

Sagardotegietarako garraio zerbitzua:
Sagardotegiak: Artola, Astarbe, Bereziartua, Etxeberria, Irigoien, Larrarte, Lizeaga, Mina, Oiarbide, Petritegi eta Sarasola.

Geltokia: Donostia Ibilbidean

Prezioa: 2€ joan-etorri bakoitza (2€ joan eta 2€ etorri)

Zerbitzua:
Ostiral gauean. Larunbatetan eguerdi eta gauean.

Ordutegia eta egunak:
Eguerdiko zerbitzua:
Larunbatetan: joan 13:15etatik 14:00etara eta etorri 17:30etatik 18:30etara

Gaueko zerbitzua:
Ostirala eta larunbatetan: joan 20:00etatik 21:15etara eta etorri 23:00etatik 00:00etara

Bestalde, Lurraldebus-en gaueko garraio zerbitzu berezia izango da txotx denboraldian. Otsailaren 1etik martxoaren 28ra bitartean, gaueko zerbitzuak izango dira ostiral eta larunbat gauetan. Ostiral gaueko zerbitzuak orduro eta larunbateko gaueko zerbitzuak 30 minuturo izango dira ondorengo orduetan:

A1 Hernani>Astigarraga>Donostia: 23:30 etatik 5:30 etara.
A1 Donostia>Astigarraga>Hernani: 00:00 etatik 6:00 etara.


HERNANIKO SAGARDOTEGIETARAKO GARRAIOA

Datak: Urtarrilak 19 – Apirilak 28

Osiñagako sagardotegietarako autobus zerbitzua:
Ibilbidea: Itxas-Buru, Otsua-Enea, Olaizola, Altzueta, Iparragirre, Elorrabi eta Goiko Lastola.

Geltokiak:
– Sagardotegietara joateko irteera: Zinkoeneako geltokian (Astigarragarantz).
– Sagardotegietatik bueltan Zinkoenean geratuko da.

Prezioa: 2€ joan-etorri bakoitza (2€ joan eta 2€ etorri)

Zerbitzua:
Ostiral gaua eta larunbat eguerdi eta gaua. Eguna eta sasoiaren arabera aldatzen da (Lurraldebus txartelarekin ordaidu daiteke).

Ibilbideak, ordutegiak eta datak:
Urtarrilak 24 – Otsailak 1 (biak barne) Aste Santuko asteburua (apirilak 10-11)
Zinkoenea-Osinaga: Ostiraletan 21:00etan. Larunbatetan: 14:00etan eta 21:00etan
Osinaga-Zinkoenea: ostiraletan 00:00etan. Larunbatetan: 18:00etan eta 00:00etan

Otsailak 7 – Apirilak 4 (biak barne)
Zinkoenea-Osinaga: Ostiraletan 20:30-21:00etan. Larunbatetan: 13:30-14:00 eta 20:30-21:00etan
Osinaga-Zinkoenea: Ostiraletan: 23:00-00:00etan. Larunbatean: 18:00-18:30 eta 23:30-00:00etan

Apirilak 17 – Apirilak 25 (apirilaren 10 eta 11 izan ezik, Aste Santua)
Zinkoenea-Osinaga: Ostiraletan 21:00etan. Larunbatetan: 13:30-14:00 eta 20:30-21:00
Osinaga-Zinkoenea: Ostiraletan 00:00etan. Larunbatetan: 18:00-18:30 eta 23:30-00:00

* ZERBITZU BEREZIAK ere izango dira talde osatuentzat igandetik ostegunera (ostiraleran eta larunbatetan EZ).
Erreserbak egiteko telefonoa: 622 596 822
***Autobusa LARRE-GAIN sagardotegira (Elkano kaletik): ostirala: 20:30ean (itzulera 00:15etan sagardotegitik) / Larunbata: 13:30ean (itzulera 18:00etan sagardotegitik) eta 20:30ean (itzulera 00:15etan sagardotegitik). Informazio gehiago sagardotegian bertan: (Tel.: 943555846 / 616287867)

Ordutegiak PDF formatuan eskuratu

Bestalde, Lurraldebus-en gaueko garraio zerbitzu berezia izango da txotx denboraldian. Otsailaren 1etik martxoaren 28ra bitartean, gaueko zerbitzuak izango dira ostiral eta larunbat gauetan. Ostiral gaueko zerbitzuak orduro eta larunbateko gaueko zerbitzuak 30 minuturo izango dira ondorengo orduetan:

A1 Hernani>Astigarraga>Donostia: 23:30 etatik 5:30 etara.
A1 Donostia>Astigarraga>Hernani: 00:00 etatik 6:00 etara.

Usurbilgo Alkartasuna Kooperatibak, otsailaren 6an hasi eta urriaren 17ra arte luzatuko den 11 saiotako ikastaroa praktikoa antolatu du Usurbilen: “Sagarrondotik Sagardora”.

Hona hemen ikastaroaren egutegia:

Otsailak 6:
Gaia: “Sagarrondoen eta sagar basatietatik sortutako landareen arteko desberdintasunak. Nola sortu landare osasuntsu bat”.
Bideratzailea: Juan Gamio
Ordutegia: 18:00

Otsailak 15:
Gaia: “Sagastien neguko kimaketa eta ongarriketa”.
Bideratzailea: Aitor Etxeandia.
Ordutegia: 09:00-13:00

Martxoak 7:
Gaia: “Fruitu arbolen udaberriko edo zotzeko txertaketa”
Bideratzailea
: Josu Osa
Ordutegia: 09:00-13:00

Martxoak 21:
Gaia: “Sagastien neguko kimaketa, gaixotasunak eta tratamenduak”
Bideratzailea: Aitor Etxeandia
Ordutegia: 09:00-13:00

Apirilak 25:
Gaia: “Ilargia eta egutegi biodinamikoa”
Bideratzaileak: Xabier Akizu
Ordutegia: 09:00-13:00

Maiatzak 9:
Gaia: “Garbitasuna sagardoaren kalitatearen lagun. Sagardoa egurrezko ontzietan. Sagardoaren historia bat, zer ikasteko?”
Bideratzailea: Egoitz Zapiain eta Jakoba Errekondo
Ordutegia: 09:00-13:00

Ekainak 6:
Gaia: “Sagastien udako kimaketa, gaitzak eta izurriteak”
Bideratzailea: Aitor Etxeandia
Ordutegia: 09:00-13:00

Uztailak 11:
Gaia: “Fruitu arbolen udako edo begiko txertaketa”
Bideratzailea: Josu Osa
Ordutegia: 09:00-13:00

Irailak 5:
Gaia: “Sagarraren heldutasun analisiak. Etxean sagardoa egiteko hastapenak”
Bideratzaileak: Aitor Etxeandia eta Egoitz Zapiain
Ordutegia: 09:00-13:00

Irailak 19:
Gaia: “Etorkizuneko sagastiaren diseinua; biltzeko makinaria, barietatea, mentu-oinak, sagastien formatoak”
Bideratzaileak: Aitor Etxeandia
Ordutegia: 09:00-13:00

Urriak 17:
Gaia: “Sagardogintza eta sagardogintza ekologikoa. Betebehar tekniko-administratiboak”
Bideratzaileak: Enrique Dapena (Eneek)
Ordutegia: 09:00-13:00

Ikastaroen ordutegia: 09:00-13:00.
Tokia: Potxoenea Kultur Etxea (Usurbil)

Ikastaro osoaren prezioa: 99 euro (Alkartasuna Kooperatibako bazkideek doan). Egun solteetan izen emateko aukera ere badago. Jarri Alkartasuna Kooperatibarekin harremanetan.

Informazio gehiagorako eta izena emateko: 

943 361 114 / alkartasuna@usurbil.com / www.alkartasuna.eus

Antolatzailea: Alkartasuna Kooperatiba

Kursaal Kongresu Jauregian egin zuten I. Sagardo Forum Nazioarteko Sagardo Azoka. Bertako ekoizleek eta sagardoaren munduko erreferentziazko beste lurralde batzuetako ekoizleek ezagutzera eman zituzten beren produktuak. Bi egunetan, bisitariek aukera izan zuten bertan zeuden produktuak dastatu eta haien ezaugarrien berri izateko.

Izotzezko sagardoak, apardunak, lupuludunak… Hori guztia eta askoz gehiago ikusteko eta dastatzeko aukera izan zen Sagardo Forum Nazioarteko Sagardo Azokan. Ekimenak bi egun iraun zituen; lehena, publiko orokorrari bideratua zegoen, eta bestea, publiko profesionalari mugatua. Guztira, 450 bat lagun bertaratu ziren.

Hogei erakusketari baino gehiagok ekarri zuten bere produktu katalogoaren lagin adierazgarri bat. Bisitariek aukera izan zuten edariak probatu eta haien egileekin hitz egiteko, bakoitzaren ezaugarriak azaldu zizkietenak. Bertan zeudenen artean baziren hainbat sagardo gure inguruan nahiko ezezagunak direnak. Zaporetako sagardoak limoi, menbrillo, mugurdi ukituekin… Sagardo natural ingeles eta frantsesak, batzuk keeving teknikarekin ekoiztuak, sagardo tradizional alemaniarra edo Artiko azpiko hotza baliatuta egindako izotzezko sagardo suediarrak.

Produktu aukerak iradoki bezala, nazioarteko presentzia nabarmena egon zen Azokan. Sagardoari estuki lotutako lurraldetako ekoizleek parte hartu zuten: AEB, Italia, Suedia, Erresuma Batua edota Luxenburgo, baita Cornouaille Jatorri Izendapen Babestuko Les Vergers de Kermao, Menez-Brug, Melenig eta Finisterre Rozavern enpresa bretainiarrek ere.

 

“Ekoizleek euren produktuak azaldu eta probatzera eman zizkieten azokara bertaratutakoei”

 

Era berean, Galizia eta Asturiasko ekoizleak ere izan ziren bertan, eta, noski, Euskal Sagardoak ere ez zuen hutsik egin. Jatorri Izendapenak zortzi sagardogile gonbidatu zituen ziurtagiridun produktuak eraman zitzaten: Alorrenea, Gartziategi, Gurutzeta, Isastegi, Kuartango, Petritegi, Zapiain eta Zelaia. Petritegik, Kuartangok eta Zapiainek, gainera, beraien edariak erakusteko leku bat izan zuten, sagardo naturalaz harago. Eta haiekin batera egon zen ere Azkaineko Txopinondo sagardotegiko arduraduna.

Iturria: Sagardoaren Lurraldeko 2019 urtekaria

Bizitza guztia darama sagardogintzan Egoitz Zapianek (Astigarraga,1981). Gurasoen etxean, Errekalde baserrian, hasi zen. Gogoan du txikitatik aita sagardoa ekoizten, upategiko builak etxetik entzuten zituela txotx garaian, eta urte osoa igarotzen zuela sagardoaren dinamikan. Goi mailako ziklo bat lanarekin uztartu zuen eta 1998. urtetik Zapiain sagardotegian aritu da iaz arte. Txapela, dominak eta sari nagusia irabazi zituen Sagardo Forum II. Nazioarteko Lehiaketan Paul Vander lagun minarekin eginiko sagardo kolaborazioekin.

Nola sortu zen Paul Vanderrekin kolaborazioa?

Duela sei urte Chicagoko CiderCon-era joan nintzen, eta kasualitatez, afaltzeko mahaian elkarrekin jarri gintuzten. Nire ingeles apurrarekin eta sagardo dezente edanda, goizeko ordu txikietan sagardoari buruz hizketan jarraitzen genuen oraindik. Hizkuntza zailtasun horrek laguntasunean gerturatu gintuen lagun minak egin arte. Pertsonalean, 2019a urte oso zaila izan da, Zapiain utzi nuenetik. Ez nekien asmatu nuen ala ez, eta oso baju nengoen udaran. Paulek hara gonbidatu ninduen denboraldi bat pasatzera. Lagun min batekin joan nintzen bertara. Egun oso hotzak tokatu zitzaizkigun eta horietako batean kolaborazioa egitea proposatu zigun.

Nola ekoiztu zenituzten sagardoak?

Mahai gainean jarri zizkigun bere sagardoak eta lehengai natural guztiak. Bere sagardoek azukre pixka bat dute, filtratuak daude, oso orekatuak dira, gureak baino azidez gutxiago eta karboniko gehiago dute. Eskuetan genituen sekula izan ez ditugun lehengaiak, ezagutzen ere ez genituenak. Lauzpabost orduz egon ginen lanean. Aurrena osagai bakoitza ezagutu eta beraien artean nola konbinatzen zuten ikusi genuen, ondoren, hainbat edari egin genituen: Bat, freskagarria, garagardo ikuspuntu batetik, Maiti Fresh; bestea, espeziatua, sagardo modernotik, Maiti Spice; eta 2015eko bere sagardo bat hobetzen saiatu ginen.

Lehiaketa ez zenuten buruan, beraz.

Nola ba! Ez, ez. Gu etorri eta hurrengo astean Sagardo Foruma zen, eta sagardoak aurkeztea erabaki genuen epaileen iritzia jakite aldera, gurearekin alderatzeko.

Hiru horiez gain, sagardo natural bat ere aurkeztu zenuten.

Astigarragako lagun kuadrilarekin lagun artean hiru sagardo egiten ditugu urtero. 2018ko Irailean Paul hemen zen bere emazte Amandarekin, sagarrak biltzen lagundu zigun eta bere interpretazioa eskatu nion: kupel txikiak izanda sagar mikatz gehiago sartzea adostu genuen 225 litroko egurrezko barrika batean. Hamar hilabete egon ondoren botilaratu eta sagardo natural kategorian zilarra lortu zuen. Urrezko domina lortzea baino poz handiagoa ematen dit lagun eta herriko ezagunak guk egindako sagardoez gozatzen ikusteak.

Irabaztea zuretzat ezustekoa izan zela argi gelditu zen sari banaketan.

Hitzik gabe gelditu nintzen, ez nintzen hizketarako gai. Urte osoko sufrimendu hori oholtza gainean lehertu zitzaidan. Ezusteko handia izan zen. Kuadrilan egindako sagardoak jasotako zilarrarekin jada pozik nengoen. Aurreneko txapela eman zigutenean, Maiti Spicena, Xabi Kamio lagun minarekin nengoen eta ezin nuen sinetsi. Oraindik ez naiz jabetu lortutakoaz, oholtza gainean eskertza asko egin nahi nituen, baina emozioak ez zidan utzi.

Jakintza eta urtetako lanaren emaitza da, ezta?

Lagun min batek esaten dit bide batean kasualitatea bat topa dezakezula, baina bide horretan egon egon behar zarela. Hiru edari aurkeztu eta bi kategorietan garaipena lortzea kasualitatea baino gehiago dela esan didate sektoreko zazpi-zortzi sagardotegik eta agian egia da. Dakidana dakit irakatsi didatenei esker eta ikasteko ateak zabalik izan ditudalako. Orain salto egin dut eta hasieran ez nekien piszinan urik bazen. Orain, jada uretan nagoela, beste beldur batzuk ditut, baina ikasi dut beldur horiek ezin didatela ez pertsona ez profesional bezala haztea galarazi.

Garrantzitsua al da halako sari bat jasotzea?

Bai. Maila handia zegoen, edari oso garesti eta kalitate handikoak zeuden. 40 epailek esan dute edariak onak direla eta bidea izan dezakeela badakigu, behintzat. Produktu tradizionala da sagardoa, baina tradizio guztietan berrikuntzan egon behar da. Agian merkatuak ez du hala ikusten eta atzera buelta bat gertatzen da, baina ezin dugu aukera jorratu gabe utzi, ez nioke sekula barkatuko nire buruari. Eskerrak eman nahi dizkiet pauso zail hau ematen lagundu didaten guzti-guztiei: emazteari eta hiru txikiei, kuadrilakoei eta gurasoei, Zapiaingo lankideei eta osabari. Baita Ion lehengusuari, bera etxean gelditu ez balitz, agian, ez nukeelako saltoa egingo eta. Xabi, Eduardo, Paul, Amanda, Jon, Amets, Eñaut eta azken urteetan aldamenean izan diren sagardogile askori ere eskainia dago sari hau. Badago saria eman zidateneko argazki bat sektoreko 25 bat sagardogile irribarrez eta zoriontsu ikusten direna. Argazki horrek asko esan nahi du niretzat eta sariak baino gehiago betetzen nau.

Noiz merkaturatuko duzue?

Ez dugu presik. Errezeta giltzapean ondo gordeta dago eta badakigu zertan eta nola hobetu beharko genukeen. Dena ondo badoa, datorren uztako sagarrekin egingo ditugu Maiti Fresh eta Maiti Spice. Edonola, egitea da errazena. Produktua definitua dugu, baina komunikatu egin behar da, jendeari azaldu eta abar. Kalitateak eta berrikuntzak bere prezioa izan behar du merkatuan. Hori ulertarazteko garaia da sektorean, eta gai bagara hori ondo egiteko, lan eta sufrimendu guztiek pena merezi izango dute; ondorioa izango baitute sektoreko giza kate guztian. Azken hitza ez dugu guk, kontsumitzaileak dauka; eta berari dena azaldu behar diogu, bere konfiantza lortzeko.

Kolaboratzen jarraitzeko asmorik ba al duzue?

Noski! Euskal sagardoa hondar duna batean azpi-azpian dagoen alea da. Dunaren iskin batekoa egin dugu, baina beste hamar mila hondar ale falta zaigu garatzeko: apardunak, izotzezko sagardoak, edari freskagarriak, zaporetakoak. Hor ez ginen sartu, Paul AEBtako onenetakoa delako zaporetako sagardoak egiten eta ez zara abeslari baten etxera joango afinatzen duen edo ez esatera!

Zein alde dago AEBtako eta hemen ekoiztutako sagardoaren artean?

Batetik, beraiek jan sagarra erabiltzen dute sagardoa egiteko, guk, sagardo sagarra. Bien artean alde handiak daude. Sagarrak urte osoan kameratan dituzte eta behar ahala ateratzen doaz sagardoa egiteko. Bestetik, ehuneko handi batean sagardoek hartzidura bakarra daukate, hau da, hartzidura alkoholikoa eginda, hartzidura malolaktikoa egin aurretik filtratu, sulfitatu eta enlatatu egiten dute sagardoa, gehiago ondu gabe. Guk bi hartzidura eta beste hiruzpalau hilabete txotxean ontzen dugu sagardoa. Ez dute sagardoa biribiltze fasearen kontzepturik.

Eta kontsumoari dagokionean?

Supermerkatuak eta herrietako azokak dira erdigunea. Gehien bat freskagarriak dira, latetan saltzen dira eta lagun arteko ikuspuntua du, garagardoaren antzera.

Sagardo mota horiek bateragarriak al dira hemengoekin?

Guztiz. Maiti Fresh ostiral arratsaldean Astigarragako parkean kuadrillan edateko moduko edaria da. 4,4º alkohol ditu, edanerraza, freskagarria, karbonikoa du, baina ez du puzten… Mokadutxoa hartzen edo film bat ikusten garagardoa edo freskagarri bat edaten duzun bezala hartzeko modukoa.

Zer ikaspen atera duzu hango merkatutik?

Denen artean sagardo salmenta haztea dute ikuspuntu komuna; tornado efektua deritzona, diametroa eta bolumena handitzea dute helburu. Saltzen den tokian kontsumoa hazten bada, gainerakoek saltzeko aukera gehiago dute; txikiak handituko dira eta handiei ondo datorkie. Hemen hori ez da gertatzen. Bizilagunak ondo egindakoa ez duzu baliatzen ezta berak zuk egindakoa ere. Gauzak aldatzen ari dira, zorionez; belaunaldi berriak datoz. Sektorea aldatzen ari den bezala, pertsonak ere aldatu behar dira. Bidaia ondo etorri zaigu begiak irekitzeko. Hemen asko garela uste badugu ere, nazioartean ez dugu indarrik eta gutxiago etxe bakoitza bera bakarrik. Produktuei balio gehigarri gehiago emateko bidea bilatu behar dugu, denok elkarlanean.

Tarte handia dago gauza oso onak egiteko, baina prestakuntza beharrezkoa da, ezta?

Hemen, sagardogilearen seme-alaba automatikoki sagardogile bihurtzen da, ezer ikasi gabe ehuneko handi batean; ni barne. Goi mailako ziklo bat ikasi nuen, baina dakidan gehiena osaba eta aitari esker izan da, beraiek izan ditut-eta irakasle bizitzan. Osaba enologoa da, aita garaiz hasi zen ikasten eta beste enologo bat izan dugu gertu beti; beraiekin ikasi dut dakidan dena. Nahiko ipurterrea naiz, ikasteko eta gauzak hobetzen saiatzeko gogoa dut egunero, eta zorionez, eremu hori ez denez enkistatua egon, nire formakuntza handitzen eta handitzen joan naiz. Beste batzuek dena lehen bezala egiten jarraitzen dute. Errespetatzen ditut, baina nire iritziz etorkizuna ez dago hor. Nik argi ditut nire gabeziak non dauden eta saiatzen naiz egunero haiek zuzentzen, pertsona eta sagardogile bezala hobetzen joateko. Kanpoko sagardogileen seme-alabek goi mailako ikasketak amaitzean 2-3 urtez kanpoko hainbat enpresatan egiten dute lan ahalik eta gehien ikasiz, gero etxeratzean ikasitakoa praktikan jartzeko beraien gurasoen lana hobetuz eta dibertsifikatuz.

Sagar ekoizleek euren produktua egitea ere polita litzateke.

Bere ekoizpena etxean saltzeko aukera daukatenak hasi dira produktu txikiak eta desberdinak egiten, Petritegi, Oiharte, Izeta…. Nire ikuspuntua da sagarra eramaten dudan sagardotegi horrek ahalik eta produktu onena egin behar duela, kokapen hobea izan dezala merkatuan, etekin gehiago lor dezan. Hori lortu ezean, baserritarrari ez zaio errentagarri izango sagarra ekoiztea. Barietate bikainak ditugu, klima paregabea, jakituria handia, bezero bikainak, nola geldirik geratu bada!

Iturria: Sagardoaren Lurraldeko 2019 urtekaria

Sagardoaren Lurraldeak Guerrilla Imports, Fraisoro Laborategia eta Ciderzaleren laguntzarekin antolaturiko II. Nazioarteko Sagardo Lehiaketak 14 herrialdetako parte hartzaileak bildu zituen azaroaren 23an Kursaalean.

Munduko hainbat txokotako sagardo eta sagar zukuarekin egindako edariak II. Sagardo Forum Nazioarteko Sagardo Lehiaketan lehiatu ziren. “Maiti Fresh” euskal-estatubatuar zaporetako sagardoa izan zen aurkeztutakoetan bereziena eta Egoitz Zapiain eta Vander Mill sagardotegiko Paul Vander sagardogileen arteko kolaborazio honek “Best of show” saria irabazi zuen. Lehiaketan denera 140 domina banatu ziren: 47 urre, 62 zilar eta 31 brontze.

Denera 14 herrialdetako 190 parte hartzaile izan ziren: Espainia, Alemania, Frantzia, Erresuma Batua, Italia, Herbehereak, Polonia, Eslovakia, Norvegia, Suedia, Uruguai, Txekia, Luxenburgo eta Estatu Batuak. Aurkeztutako edariak, berriz, bederatzi kategoriatan lehiatu ziren: Euskal Herrian ekoiztutako sagardoa, sagardo natural asturiarra, sagardo tradizional frantsesa, sagardo tradizional ingelesa, sagardo berriak, “Premium” sagardo aparduna, apfelwein sagardoa, zaporetako sagardoa eta udardoa eta izotzezko sagardoa.

Lehiaketan nazio mailako zein nazioarteko 37 epailek parte hartu zuten: BJCO (Beer Judge Certification Program) ziurtagiridunak, sommelierrak, enologoak, kazetariak eta ardo, garagardo eta gastronomia blogerrak.

Lehiaketan parte hartu zuten Euskal Herriko sagardotegiek 35 domina irabazi zituzten lau kategoriatan:

– Aburuza, Astarbe eta Kuartango: brontze 1
– Alorrenea: 2 urre
– Araeta: zilar 1 eta 2 brontze
– Begiristain eta Eduardo Zubiria: zilar 1
– Gartziategi eta Izeta: zilar 1 eta brontze 1
– Gurutzeta: 2 zilar
– Isastegi: urre 1 eta 2 zilar
– Oiharte: brontze 1 eta 2 zilar
– Paul Vander – Egoitz Zapian: zilar 1
– Petritegi: urre 1
– Txopinondo: zilar 1
– Vander Mill Basque Colaboracion: 2 urre eta brontze 1
– Zapiain: 4 urre
– Zelaia: urre 1 eta 2 zilar

Jarraian, berriz, kategoria bakoitzeko ohorezko txapela jaso zuten irabazleak, eta hurrengo orrialdeetan, domina guztiak biltzen dituen taulak daude.

1. “Best of show” saria: Maiti Fresh (Vander Mill Basque Colaboracion)

2. Kategoria bakoitzeko irabazleentzako ohorezko txapela:

– Euskal Herrian ekoiztutako sagardoa: Sidrería Zapiain (Euskal Herria).
– Sagardo natural asturiarra: Sidra Piñera (Asturias).
– Sagardo tradizional frantsesa: Cidrerie Menez Brug (Francia) con AOP Cornouille
– Sagardo tradizional ingelesa: Pilton Cider (Reino Unido) con Pilton Solstice
– Gaur egungo sagardoa: Ulvik Frukt & Cideri (Noruega) con Gravenstein
– “Premium” sagardo aparduna: Aakre Gard (Noruega) con Edel Cuvee Park
– VApfelwein sagardoa: Jens Becker (Alemania) con JB Streuobst
– Zaporetako sagardoa eta udardoa: Vander Mill Basque Colaboracion (Euskal Herria – Estados Unidos) con Maiti Fresh
– Izotzezko sagardoa: Sidrería Zapiain (Euskal Herria) con Bizi Goxo 2015

3. Kategoriatik kanpoko ohorezko sariak:
– Sidra Panizales (Asturias), Sidra Aperitivo Viesk produktuagatik.
– Llagar Castañon (Asturias) Roxmut produktuagatik.

Iturria: Sagardoaren Lurraldeko 2019 urtekaria

Txotx erritoa sagardoari lotutako turismoaren gakoetako bat da Sagardoaren Lurraldean. Hainbat adituk jarraibideak eman zituzten zerbitzua egokitzeko, publiko berrietara heltzeko hobeto komunikatzeko eta bisita bera fidelizaziorako baliatzeko.

Txotx boladak jendez betetzen ditu sagardotegiak, agerian utziz sagardoaren indarra eta esperientzia honen ospe ona. Iritzi pertsonaletatik harago, Basquetourreko produktu arduradun Lander Imazek hori frogatzen duten datuak aurkeztu zituen. Bisitarien motibazioak ezagutzeko, 2018an hainbat inkesta aurrera eraman zituzten bai Txotx boladan bai udan. Erabiltzaileen profila desberdina bada ere, gehienak bertakoak dira txotx garaian eta turistak udan, iritzia oso ona da bien kasuan.

Edonola, lortutakoarekin konformatu beharrean, gainerako hizlariek hobe daitezkeen hainbat alorrei buruz hitz egin zuten, bezero berriengana heldu eta hauen beharrei egokitzeko, hala, sagardogileak bere etxera doazen bezeroen bisita maximiza dezan. Hagoos agentziako Nekane Igarrizek sagardotegia family friendly bilakatzeko jarraibideak eman zituen, hiru alorretan oinarrituta: azpiegiturak, zerbitzua eta kudeaketa. “Gunea egokitu behar da aldatzeko mahaiak, tronak, orgatxoak uzteko lekua… eta segurua”. Baita bezero arreta ere: Diskurtsoa moldatu (edukia, hizkuntza, menua) eta esperientzia (bisita, tailerra, alergiak…), baita entretenimendurako kit bat sortu, adibidez. Era berean, family friendly kontzeptua enpresaren filosofian barneratu behar da, “denak bide berean joanda”, eta zerbitzu horiek webgune eguneratuetan komunikatu. Igarrizen ustez gakoa da “enpatizatzea, galdetzea, menuari buelta bat eman eta haurrari egokitzea”. Petritegi da family friendly ziurtagiria duen lehen sagardotegia.

Sagardotegiaren gune fisikotik harago joanda, Iñaki Lakarra alor digitalaz mintzatu zen; kontsumitzaileak esperientzia baten inguruan informazioa bilatzen duenetik hura bizi ondoren kontatzen duen arte doan bidaian. Aurretik, bitartean eta ondoren Interneti oso lotuta dagoena, beraz, sagardotegiek euren irudi digitala zaindu behar dute bezeroak erakarri eta monetizatzeko. Horretarako, “hobe kontatu” behar dutela uste du Mondragon Unibertsitateko informatika arduradunak. Bezero potentzialei egokitu eta dauden tokian komunikatzeak duen garrantzia ere nabarmendu zuen; eta hainbat jarraibide eman zituen sagardotegien presentzia kudeatzeko, azpimarratuz funtsezkoa dela “zer ematen dugun azaltzea, oso agerikoa badirudi ere”, baita bilatu eta aurkitzen ez duena identifikatzea ere.

Eta bisitaren ondoren zer? Mikel Garaizabalek argi du helburua botilatik bizitzea izan behar dela. Enologoak ideia hori mantra bat bezala errepikatu zien Orona Ideon zeuden sagardogileei. Hau da, sagardotegira bisitak lagungarria izan behar dela botilako sagardo salmentak sustatzeko. Hori lortzeko aholkuak eman zituen: Irudi ona eman, botilako sagardoarekin identifikatu eta salmenta zuzeneko puntu bat sortu sagardotegian; dastaketa azkarrak eskaini, historia hunkigarriak kontatu, sagardoaren kulturaren alde egin: familia, pertsonak, paisaiak, historiak, baserria… “Zuen kontakizuna definitu” eta “mezu argi eta berezi” batean transmititu. Are gehiago, botilako sagardoa zerbitzuaren amaiera aldean ateratzea proposatu zuen, txuletarekin batera eta une hori baliatzea biltzen duen guztia azaltzeko.

Hizlariek hitz egiten zuten bitartean, entzuleek Rafa Gorrotxategi eta Ronan Lagadec gozogileen sagardo eta sagar txokolatea dastatzeko aukera izan zuten.

Iturria: Sagardoaren Lurraldeko 2019 urtekaria

Sagardoak gorakada bizi du eta bere presentzia gero eta handiagoa nahiz agerikoagoa da. Hala ere, hazkunde hori bestelako ekoizpen bideen eta sagardo mota berrien eskutik dator. Dibertsifikazio horren hainbat adibide ezagutzeko aukera izan zen bigarren jardunaldian.

Goizaren hasieran sagado naturala ez diren bestelako sagardoak ekoizteko metodoak izan ziren hizpide. Hitza hartzen lehena Lorenza Conterno izan zen, Laimburg Ikerketa Zentroko Hartzidura eta Destilatze taldeko garagardo eta sagardo destilatuen arduraduna. Ikertzaileak azaldu zuen sagardoan zein eragin duen saccharomyces eta ez-saccharomyces legamien erabilerak, nitrogeno organikoa gehitzeak, edo botilako hartzidurak.

Pilton Cider enpresako arduradun Martin Berkeleyk, aldiz, sagardoa ekoizteko baliatzen duen keeving prozesua menderatu arteko bidearen berri eman zuen. Jatorri frantseseko metodoa Normandian ikasi zuen eta legamiak lanean hasi aurretik muztioko nutrienteak kentzean datza, horrela, azukre guztia alkohol ez bihurtzeko. Emaitza sagardo gozo eta apardunak dira. Ekoizleak prozesua eta nutrienteak kentzeko bideak zehaztu zituen: sagastian esku hartzea eginez, pektina geletik kenduta edo legamia ez erabilita.

Bigarren zatian, berriz, sagardoaren dibertsifikazioaren nazioarteko zenbait adibide ezagutzeko aukera izan zen. AEBtan egiten ari diren sagardo naturalaren interpretazioari buruzko mahaingurua burutu zuten, hango berpiztearen eragileetako batzuen parte hartzearekin. Partaideak Angry Orchardeko ekoizpen buru Ryan Burk, Anxo Ciderreko arduradun Gregory Johnson, eta Darlene Hayes idazle eta pomologoa izan ziren. Esportazio produktuek garrantzia galdu duten heinean, hazi egin dira sagardo naturalaren interpretazioak eragindako proiektuak. Sagardoarekiko interesa hazteko lanean dihardute eta elkarlana aipatu zuten hemengo eta hango kultura beste aldean ezagutarazteko bide gisa. Izan ere, Burkek nabarmendu bezala, “estatubatuarren %99k ez daki hemen sagardoa egiten duzuela. %1k bai, eta zoragarria dela uste du. Baina hemengo jendearen %99k ere ez daki AEBtan sagardoa egiten dugula”.

Askok ez dakien beste zerbait da Londresen txotx erritua egiten dutela. Roberto Basilico Hawkes sagardotegiko arduraduna da, Londresko lehena. Bertan, hiri sagastietatik emandako sagarrekin egiten dute sagardoa eta dohaintza egiten dutenek aukera dute prestaketan parte hartu, fermentatzen utzi, eta botilaratua dagoenean eramateko. Duela hilabete batzuk Astigarragara etorri zen eta hemengo kupela bat eraman zuen. Bertan, gure sagardo naturalaren atzeko zerbait egin dute eta hemengo sagardotegietan bezala edaten dute. Erresuma Batua utzi gabe, Sara McGearyk Armagheko esperientzia hurbildu zien bertaratutakoei. Ipar Irlandako eskualde honetako Bramley sagarra 2012tik babestuta dago. Honek sagarrari eta sagardogintzari lotutako industria turistikoaren loraldia ekarri du.

Jens Beckerrek, berriz, Apfelwingandlung denda izan zuen mintzagai. Frankfurteko botika ohi batean atondua, asmoaren jatorrian bera bezalako ekoizle txikiei laguntzeko nahia dago. Mota horretako lehen denda izan zen Alemanian eta poliki-poliki hazten joan da. Sagardoak kupeletik zerbitzatzen ditu bezeroak ekoizleen logoa duten edukiontzietara, bezeroak etxera eraman ditzaketenak.

Gabe Cook dibulgatzaileak itxi zuen saioa. Ardo eta garagardoarekin ez bezala, sagardoaren inguruko ezagutza falta da, motak eta hauen arteko aldeak azaltzen saiatu zen Beer&Cider Academyko kidea. Horretan hezi eta sagardoa zeri deitu definitzeko beharra ere nabarmendu zuen.

Iturria: Sagardoaren Lurraldeko 2019 urtekaria

III. Sagardo Forumak sagarraren, sagardoaren eta honen turismoaren alorreko bertako eta atzerriko adituak batu zituen egungo egoera aztertzeko. Sagarra da sagardo on baten oinarria, horregatik, sektoreko ekoizle eta profesionalei bideratutako jardunaldi teknikoen abiapuntua izan zen.

Zein da sagarraren jatorria? Erantzuna Catherine Peixek du, ALMA elkarte frantseseko arduradunak. Fruta debekatuaren historia aztertu zuen eta Edena Kazakhstango baso basatietan kokatu zuen. Sagarraren jatorria dokumentalaren egileak bideo batean erakutsi zuen Zetaren Bidean barrena malus sieversiik, sagar guztien aurrekariak, egindako bidaia. Halaber, nabarmendu zuen landaretza hori arriskuan dagoela agintari kazakhtarrek ez baitute babesten.

Sagarren artean, munduan ekologikoan lantzen direnen inguruan mintzatu zen Laimburg Ikerketa Zentroko ikertzaile Josef Telfser. Kalkuluen arabera, 2019an Europan 71.400 tona inguru sagar ekologiko ekoiztu ziren, hau da, kontinenteko ekoizpen osoaren erdia. Nekazaritza ekologikoaren adar hau garatzen azkena izan zen, 1970 hamarkadatik aurrera, eta haren inguruko arauak herri batetik bestera eta marka batetik bestera aldatzen dira. Telfser-ek aipatu zuenez, Europa eta Ipar Amerika dira halako frutaren eta bere eratorrien merkatu nagusiak, kontsumitzaileak kontzientziatuago baitaude.

Ekologikoa ala ez, sagarrak eragin organoleptikoa du bere produktu hartzituetan, hau da, prozesu horretan sortutako osagai kimikoek kolorean, zaporean eta usainean eragiten dute. Hala azaldu zuen Sagardo Produktuen Institutu Frantseseko (IFPC) transformazio arduradun Rémi Bauduinek. Frantziako sagar motetan oinarrituta, polifenolen oxidatzeak kolorean, azidotasunak eta astringentziak zaporean, eta lurrunkorrek usainean eragiten dituzten moldaketak erakutsi zituen. Izan ere, elementu bakoitzak duen jokaera ulertuta, osagai horiek sustatu edo indargabetu daitezke, nahi den emaitza lortzeko.

Azken bi hizlariek gaia Sagardoaren Lurraldera hurbildu zuten. UPNAko Agronomia, Bioteknologia eta Elikadura departamentuko irakasle Carlos Mirandak esku artean dituen bi proiekturi buruz hitz egin zuen. Bata, Toki-pommes da, helburu duena Euroeskualdera egokitutako tokian tokiko sagar motak identifikatzea eta aukeratzea frutikulturaren garapen jasangarria sustatuko duten produktu zehatzen garapena bultzatzeko. Egungo egoera “monotonoa” dela erakutsi zuen, horregatik, ekimenak “potentzialtasun handiagoko barietateak” barneratu nahi ditu.

Bigarren proiektuak, aldiz, Gipuzkoako sagarrondoen polinizazioa aztertzen du. Helburua laborantza arazoak gainditzea da, besteak beste, barietateen bateragarritasuna, autougalketa maila nahiz polenaren bideragarritasuna zehaztuta. Duela aste gutxi, Gipuzkoako Foru Aldundiak akordioa sinatu du UPNArekin entsegu esperimentalak aurrera eramateko lurraldeko sagardotegiek baliatzen dituzten sagar motekin.

Bestalde, Frutikultura eta Bitikultura Aurreratua taldeko lankide Jorge Urrestarazuk Europako sagarrondoen dibertsitate genetikoa izan zuen hizpide. “Barietateak oso mugatuak dira eta elkarren artean harremana dute”, 20-30 bat dira garrantzitsuak eta gainerakoak ez direnez apenas lantzen, germoplasma gordetzearen garrantziaz ohartarazi zuen. Ezaugarri fenotipikoak, garapen agronomikoa, identifikazio genetikoa eta egitura genetikoaren zehaztapena biltzen dituen hatz marka bat.

Iturria: Sagardoaren Lurraldeko 2019 urtekaria

Sagardoak hazkunde nabarmena bizi du munduan, ekoizpenari nahiz hari lotutako turismoari dagokionean. Horretaz jabetuta, Sagardoaren Lurraldeak hemengo sagardoa eta kultura nazioartean kokatzeko prozesua abiarazi zituen 2017an, norako turistikoen mapa bat osatu eta haien arteko lankidetza bultzatuta. Aurten, hemengo mugetatik kanpoko hedapenari jarraipena eman dio hainbat jardueren bidez.

Nazioartekotze ahalegin horren emaitza esanguratsuena iaz sortutako Ciderlands, Makers & Lovers nazioarteko sarea da (www.ciderlands.org). Urrian, II. urteko topaketa egin zuten kideek Herefordshiren (Ingalaterra). Hainbat lurralde europarretako 20 ordezkari batu ziren, sagardoaren kultura eta turismoa elkarrekin sustatzeko ahaleginean sakontzeko. Haiekin batera, gainera, bat egin aztertzen ari diren hainbat eskualde ere izan ziren bilkuran, lankidetzaren abantailen berri izateko. Han izan ziren, besteak beste, Luxenburgo, Kent eta Cornwall konterriak, Nagano prefektura eta Hudson harana. Egun, sarean sagarrari eta sagardoari estuki lotutako hamar norako daude: Gales, Armagh, Asturias, Euskal Herria, Britainia, Alemania, Mostviertel, Norvegia eta Herefordshire.

Testuinguru horretan, Astigarragako Sagardoetxeak eta Herefordshireko Sagardo Museoak proiektu bat abiaraztea erabaki dute, sagarraren eta sagardoaren kulturari buruzko argazkiak nahiz dokumentuak elkarren artean partekatzeko. Halaber, aurten abiarazi dute Ciderlands sarearen webgunea iaz kideek adostu bezala. Helburua, Interneten egotea da kide berriak erakartzeko eta jarduerak ezagutarazteko

Euskal kultura eta sagardoa zabaltzeko xedearekin batera, azaroan ospatutako Sagardo Foruma sustatzeko promozio bidaiak egin dituzte ordezkariek, sagardoari lotutako bi ekitaldi garrantzitsu baliatuta. Batetik, Alemaniara Frankfurteko Cider World azokara, bestetik, Ingalaterrara, Gloucester-eko CraftCon hitzaldira.

 

“Euskal mugetatik kanpo kokatzeko Sagardoaren Lurraldeak egindako ahaleginari esker, Euskadi 2020an Cider World azokan parte hartzera gonbidatu dute”.

 

Edonola, bertan izandako solasaldiek eta bilerek beste emaitza garrantzitsu bat izan dute: Euskadi 2020. urtean ohorezko gonbidatua izango da Cider Worlden. Aurten, Ciderlands sarearen parte hartzeari esker hemengo sagardoaren kultura presente egon da azokan, baina herrialde gonbidatua izanik, hura ezagutarazteko aukera zabal eta nabarmena izango du, besteak beste, hainbat sagardogilek aukera izango baitu erakusmahaian egoteko eta sagardo lehiaketan parte hartzeko. Horrek esan nahi du sektoreko profesionalei hemen ekoiztutako sagardoak erakustea, banatzaile, inportatzaile eta salmenta bideekin harremanetan jartzea, eta lurraldea bera sustatzeko aukera publiko orokorraren aurrean. Are gehiago, azokak bertan egoteaz gain, astebete lehenago Frankfurteko hainbat txokoetan egin ohi diren jardueretan parte hartzeko abagunea ere badu gonbidatuak, zenbait jarduera gastronomiko antolatuta hirian.

Apirila hasieran, aldiz, Erresuma Batua izan zen lanketarako lekua. Haritz Rodriguez-ek Craftcon hitzaldian parte hartu zuen Sagardoaren Lurraldeko ordezkari gisa. Three Counties Cider and Perry Association-ek antolatuta, Ingalaterrako ehun ekoizle baino gehiago izan ziren jardueran. Hala, sustapen eta merkataritza hartu-emanak sortu ziren Sagardo Forumera erakartzeko. Halaber, noski, hemengo sagardoak dastatzeko aukera izan zuten Cider Social ekitaldian, Euskal Herriari buruzko informazio turistiko eta kulturala ere banatuta.

Iturria: Sagardoaren Lurraldeko 2019 urtekaria

Euskadi Gastronomikak 750 enpresa eta establezimendu gastronomiko baino gehiagoren informazioa biltzen du bere webgune berrian; horien artean aurkitzen dira Sagardoetxea Museoa eta sagardotegiak.

Gastronomia eta ardoak Euskadi aisialdiagatik bisitatzen duten turisten bigarren motibazio gisa mantentzen da, denera %21ekoa izanik.

Euskadin gastronomiak duen garrantzia turistikoa aintzakotzat hartuta, orain gutxi Euskadi Gastronomika Sarearen webgunea berritu da (www.euskadigastronomika.eus), erabiltzaileari interakzio erraza, responsivea, intuitiboa eta hirugarrengoen integrazioa eskainiz, Tripadvisor eta Google kasu. Gainera, enpresa turistikoen interakzioa errazten du blogaren bitartez. Blog honetan, kazetari gastronomiko ezagunek parte hartuko dute eta enpresa nahiz eskualdeek beren proiektuen inguruko informazioa zabaltzeko aukera izango dute.

Webgune berri honek 4 lurralde barne-hartzen dituen Gastromapa aurkezten du: Idiazabal Lurraldea, Arabar Errioxako Lurraldea, Sagardoaren Lurraldea eta Txakolinaren Lurraldea, horietako merkatuak, museoak eta ekoizleak zehazten direlarik.

Sagardoaren Lurraldea-ren barruan, erabiltzaileak galdu ezin ditzakeen nahitaezkoak zehazten dira:

• Sagardotegi batean txotx-aren errituaz gozatzea.
Sagardoetxea Museoan sagardoaren kultura ezagutzea eta Igartubeiti Baserri Museoan sagardoaren elaborazio prozesua ezagutzea.
• Gipuzkoako herri askotan ospatzen diren Sagardo Egun batez gozatzea sagardoa dastatuz.
Santiagomendiko Sagardo Bidean zehar ibilaldi bat egitea bertako baserrietako nahiz sagardoaren historia ezagutuz.
Hernaniko hirigune historikoa bisitatzea sagardoarekin duen lotura ezagutzeko.
• Sagardoak balearen arrantzan izandako garrantzia ezagutzea Donostiako Aquariuma edo Pasaiako Albaola museoak bisitatuz.
Sagastiak loretan daudenean eskaintzen duten paisaia zoragarriaz gozatu Urumea nahiz Oria ibaien ertzean.
Sagarretik eratorritako produktuak dastatzea eta erostea: sagar dultzea, muztioa, likoreak, apardunak, sagardo gozoa, etab.

Iturria: Sagardoaren Lurraldeko 2019 urtekaria

Tradizioa berri daiteke eta ahalegin horretan dihardu sagardogile asko. Azken boladan bide berriak zabaldu dizkiote bertako sagardoari, munduko beste leku batzuetan ohikoagoak diren produktuak lantzeaz gain, egungo beharretara egokitzen diren edukiontzietan merkaturatzeko aldaerak ere barneratu baitituzte.

Aurten albistea izan da Oiharte Sagardotegiak sagardo naturala latan ere saltzeko egindako apustua. Eroso eta eramangarria, aukera ematen du kortxoa kentzeko eta edalontzi gabe edonon eta edonoiz edari freskagarriaz gozatzeko. Ohikoek duten 330ml beharrean, 440ml ditu, heren bat gehiago, eta zuzenean latatik edan daiteke edo kopara aterata. Oraingoz, proba besterik ez da; beste merkatu batzuetan bezala funtzionatzen duen ikusteko.

Bertako sagardoan ohikoa den 75cc-ko beirazko botilak ere badu aldaera txikiago bat. Garagardoen ohiko itxura duen botilatxoan, txapaz itxia, sagardoa ere topa daiteke. Halako bat du Petritegiko Euskal Sagardoak. Honen berezitasun, edonola, ixteko modua da. Horretan ere ohiko kortxoaz gain bestelakoen alde egiten hasi dira. Erroska tapoia kasu. Hura erabiltzen hasi zen lehenengoa Txopinondo sagardotegia izan zen, eta gaur egun Bereziartua eta Zapiain sagardotegiek ere erabiltzen dute. Onuren artean, itxi eta irekitzeko erraztasuna, baita zaporea, usaina eta freskotasuna gordetzen dituela ere.

Barrukoa kanpora ateratzen laguntzen duten tapoiak ere badira merkatuan, hau da, duten formagatik zerbitzatzailea ordezten dutenak. Halakoak egiten ditu Priorcorck enpresa donostiarrak. Pieza bakarrean bi funtzio, lanak errazteko. Gainera, sagardoaren mantentzea hobetzen du, ergonomikoagoa da, eta estetikoki, kolore sorta zabala dute.

Edonola, edukiontzia dena delakoa izanda, garrantzitsuena barruan dagoena da. Eta hor ere gero eta gauza bereziagoak topa daitezke. Ekologiakoan, onduta, Euskal Sagardoa Jatorri Deituraren jarraibideekin, eta bestelako berezitasunak dituzten sagardo naturalez gain, bestelako produktuak lantzen ari dira sagardogileak.

Sagardoak sagar zaporea besterik ez duela uste dutenak, oker daude. Mugurdia, muxika, limoia, anisa… Zaporetako sagardoek aukera-sorta zabala eskaintzen dute. Sagardo Forumeko irabazlea izan den Maiti Fresh esaterako, halakoa da, laranja azala, lima eta erregaliz ukituak baititu. Txopinondok bi Kalipoko ditu, bata limoiarekin, eta bestea, muxikarekin, eta Kuartangok, Sagartxo, limoidun sagardoa.

Ekoizteko moduari lotuta ere, bestelako sagardo motak lor daitezke. Hala, Iparraldeko herrialdeetan ohikoak diren izotzezko sagardoak ere hemen egiten hasi dira. Edari gozoak izan ohi dira, aperitiborako edo postrerako aproposak. Sagarrak izoztu eta prentsatuta edota sagar muztioa izoztuta egiten dira. Sagardoaren Lurraldean, Oiharte, Bordatto edota Zapiainek lantzen dute, maila onarekin, gainera. Horren erakusgarri, Astigarragako sagardogileek errezil sagarrarekin egiten dute Bizi-Goxo kategoriako onena izan zen Sagardo Forumeko II. Nazioarteko Sagardo Lehiaketan. Karamelodun sagarren zaporeak eta garraztasun puntuak nabarmendu zituzten epaileek.

Hauen oso antzekoak dira suzko sagardoak. Funtsa bera da, bidea bestelakoa. Hotza beroagatik aldatzen da muztioaren azukre kontzentrazioa lortzeko. Urtebeteko lanaren ondoren, Kuartangok aurten aurkeztu du egindako lehena eta urrezko domina jaso zuen SISGAn. Eduardo Zubiriak ere badu berea.

Sagardo apardunak kontsumitzaileari gertuagokoak zaizkio, cava, xanpaina edota ardo apardunen antzekoak baitira. Ezagunagoak dira inguru honetan eta sagardo naturala lantzen duten ekoizle gehiagok dute: Petritegi, Bordatto, Eztigar, Oiharte edota Astarbe. Ama Oihartek brontzea lortu berri du, Astarbe sagardotegiko Byhur 24k bezala. Hiru sagar motekin egina, bigarren hartzidura botilan egiten du eta 24 hilabetez ontzen da.

Apfelwine hitzak alemaniez “sagar ardo” esan nahi du. Alemania eta Austrian egin ohi den sagardoa da, sagar garratzekin egindakoa. Sagardo lehorrak dira, garratzak, ardo zuriaren tankerakoak. Halakoak egiten trebatzen ari dira Bordatto eta Urbitarte.

Eta azkenburu gisa, likorea. Destilatutako sagardotan sagarra mazeratu edo sagardoa destilatuaz lortzen dira. Halakoak dira Manzina eta Patxaka, adibidez, Txopinondok sagar berdeekin eta anisean mazeratutako sagar basatiekin egiten dituen likoreak. Zapiainek, berriz, Sagardoz: Txuria, Goxoa eta Haritza. Bestalde, Saizarrek Señorío de likorea du. Eta Txopinondok Berrogei pattarra.

Iturria: Sagardoaren Lurraldeko 2019ko urtekaria

Sagardoaren Lurraldeak jarduera bizia du urte osoan zehar, eta aldi berean, Euskal Herrian sagardoaren kulturaren bueltan egiten diren ekimen nagusien berri ere ematen du. Ondokoak dira, 2019 urtean ospatutako ekitaldiak:

URTARRILA
11. Musik and Txotx Petritegi sagardotegian (Astigarraga).
– Nafarroako txotx denboraldiaren irekiera Linduren Borda sagardotegian (Lesaka).
Protagonista: Julian Jantzi aurkezlea.
12. Sagardohop Iruingo Astiazaran sagardotegian (Zubieta).
16. 2019ko txotx denboraldiaren irekiera, XXVI. Sagardo Berriaren Eguna Sagardoetxean (Astigarraga) eta Gartziategi sagardotegian (Astigarraga). Protagonista: Olatz Arrieta kazetaria.
17. Goierriko txotx denboraldiaren irekiera, Oiharte sagadotegian. Protagonistak: Izagirre anaiak.
– Arabako txotx denboraldiren irekiera Trebiñu sagardotegian (Askartza).
18. Hernaniko txotx denboraldiaren irekiera Gudarien plazan. Protagonista: Hernaniko pelota.
23. Bizkaiko txotx denboraldiren irekiera Uxarte sagardotegian (Amorebieta-Etxano). Protagonista: Onintza Enbeita bertsolaria.
23-27. Sagardo eta gazta dastaketa GastroMuseums-en eskutik Fitur-en (Madril).
25. Bertso afaria Zapiain sagardotegian (Astigarraga) 2019ko Herri Urratsen alde.
26. Txotx 2019 Eroski Urbil-en Xabi Solanoren musikarekin (Usurbil).
27. Sagardo Eguna Zarautzen.
29. Emakumeen eskutik, sagardo mundura bidaia Kafe Antzokian (Bilbo): Emakume ekintzaileak sagardogintzan erakusketaren bisita gidatuak eta sagardo dastaketak.

OTSAILA
08. Tolosaldeko txotx denboraldiaren irekiera Zerkausia plazan (Tolosa).
09. Txotx Berri 2019 Txopinondo sagardotegian (Azkaine).
16. Sagarrondotik sagardora 2019ko ikastaro praktikoa Usurbilen.
21. Sagardoetxea Donostiako Aquariumen egindako Euskal Kostaldeko Museoen hilabetearen prentsaurrekoan.
23. XIII. Sagar Lasterra Herri Lasterketa Hernanin.

MARTXOA
01. SagarArte proiektuaren Artea dastatuz ekitaldia Zizurkilgo Egarri tabernan.
02. Txotx 2019 ekitaldia New Yorkeko Euskal Etxean (AEB).
– Sagarrondotik sagardora 2019ko ikastaro praktikoa Usurbilen: “Fruta arbolen udaberriko txertaketa”.
03, 10, 24, 31. Euskal Kostaldeko Museoen hilabetea Sagardoetxean: Emakume ekintzaileak sagardogintzan erakusketaren bisita gidatua (Astigarraga).
07. Sagarrondo moreak Sagardoetxean ekimena Emakumearen Nazioarteko Eguna ospatzeko: Sagastiaren apainketa Harituz Astigarragarekin elkarlanean eta Lourdes Odriozolak gidatutako Emakume ekintzaileak sagardogintzan erakusketaren bisita.
09. Txotx festa Katxola baserrian (Aiete).
– Sagardo Eguna Ermuan.
– Barrikote Igartubeiti baserri museoan (Ezkio Itsaso).
09-10. Sagardoaren Lurraldea ITB Berlin (Alemania) azokan Basquetourren eskutik, txotx sagardo dastaketak.
23. Kukuaren Kupela ekimena Txopinondo sagardotegian (Azkaine).
– Sagarrondotik sagardora 2019ko ikastaro praktikoa Usurbilen.
25-26. Sagardoetxea Euskadiko Turismo Enpleguaren III. Azokan (Ficoba, Irun).
27. Sagardotegietako belaunaldi arteko erreleboari buruzko Txinparta indartuz ikastaroa Euskal Sagardoaren eskutik.
28. Ciderlands sagardoaren kultura eta turismoari buruzko nazioarteko sarearen www.ciderlands.com webgunearen aurkezpena.
29. Sagardoaren kondaira dastaketa maridatua Zizurkilen.
29-31. Sagardoaren kulturaren esperientziei eta Gastro Museums Sareari buruzko informazioa Sevatur opor azokan (Ficoba, Irun)
– Sagardoaren Lurraldea epaile Frankfurteko Cider Week sagardo lehiaketan.
30. Zapiain, Petritegi eta Bereziartua sagardoak sarituak Cider Word azokan:
· Zapiain: Bi urrezko domina (Bizi Goxo eta Euskal Sagardoa premium) eta ohorezko domina bat Gorenak sagardo naturalarentzat.
· Petritegi: Ohorezko domina sagardo apardunarentzat
· Bereziartua: Ohorezko domina sagardo ekologikoarentzat.
– Euskal Sagardoak gidatutako dastaketa Durango Ardo Saltsan azokan (Durango).

APIRILA
04-06. Sagardoaren Lurraldeak Craftcon 2019 hitzaldian parte hartu zuen Herefordshiren (Ingalaterra).
06. Sagardo Eguna Eskoriatzan.
– Sagarrondotik sagardora 2019ko ikastaro praktikoa Usurbilen.
13. Sagardoetxeak bat egin zuen Korrikarekin Astigarragan.
18-28. Aste Santua Sagardoetxean: Euskal Herriko sagardo eta gazten dastaketa.
24. Asturiasko Nekazal Turismo Clusterraren, ASINCAR nekazaritza elikagaien zentro teknolgikoaren bisita, nekazal etxeetako, Asturiasko sustapen eta kudeaketa turistikorako elkarte publikoko, lagar Castañóngo eta Asturiasko Sagardoa B.J.Dko ordezkarien bista Sagardoetxeara.
27. XXXI Sagardo Eguna Errenterian, 33 sagardotegiren parte hartzearekin.

MAIATZA
02. BCC-ko Foro Gastronomikoaren bisita Sagardoetxeara.
– VII. Sagardo dastaketa Legazpin.
10. Bapo kantari afaria Petritegi sagardotegian.
11. Sagardo Eguna Irunen.
12. San Isidro egunaren Usurbilen.
18. Udaberri giroan Sagardoetxean: antzerkia, musika, dantza, kontzertua, bitxigintza tailerra loreekin, ortuko lanak familientzat eta picnica (Astigarraga).
– Kirikoketa tailerra Igartubeiti baserri museoan (Ezkio-Itsaso).
– Euskal Sagardoa Jatorri Izendapenak antolatutako Uztaberri eguna Hernanin.
– Sagarberri jaialdia Astarbe sagardotegian(Astigarraga).
– Ilarraren jardunaldiak Astigarragan.
– Sagardo Eguna Lezon. Lezoko sagarrekin eta bertako baserrietan egindako sagardoaren dastaketa.
– Sagarrondotik sagardora 2019ko ikastaro praktikoa Usurbilen: “Ilargia eta egutegi biodinamikoa”.
19. XXXVIII Sagardo Eguna Usurbilen
– Ilarraren azoka berezia Astigarragan.
24. Euskal Sagardoaren dastaketa gidatua Sagastialde elkarte gastronomikoan (Hernani).
24-25. Txalaparta festa Hernanin.
25. Sagardo Eguna Oiartzunen.
– Sagardo dastaketa Getariako euskal jaian.
31-02/06. Sagardo dastaketa Destinos Euskadi Alicante 2019 azokan Sagardoaren Lurraldearen eskutik.
31-02/06. Sagardo eta bixiguaren festa Tolosan.

EKAINA
01. Sagardo Eguna Pasaia Antxon, Zizurkilen, Lizartzan eta Intxaurrondon (Donostia).
– Sagarrondotik sagardora 2019ko ikastaro praktikoa Usurbilen.
– Sagardo dastaketa Katxola baserrian (Olatu Talka).
08. Sagardo Eguna Leitzan, Trintxerpen eta Hernanin.
– Sagardo dastaketa Ibarran (Izaskungo jaiak) eta Azkoitian.
14-15-16. Muttuaifest jaialdia Astigarragan.
15. Sagardo Eguna Lezon eta Legorretan.
– Sagardo dastaketa Errezilen.
– Elgoibargo baserrietako sagardoen dastaketa eta lehiaketa.
16. Sagardo Eguna Ereñotzun.
18. Gipuzkoako Foru Aldundiaren XVIII Sagardo Lehiaketa. Irabazlea: Isastegi (Tolosa). Urrezko dominak: Aburuza, Altzueta, Isastegi, Oiharte, Tximista eta Zelaia sagardotegiak. Zilarrezko domina: Alorrenea. Brontzezko domina: Petritegi sagardotegia.
22. Sagardo dastaketa Abaltzisketan, Anoetan, Olaberrian eta Usurbilen.
28. Sagardo dastaketa Mutiloan.
– Barrikotea Leaburuko sagardotegietako sagardoarekin.
29. Sagardo Eguna Areson.
– Kaletxikiko Sagardo Lehiaketa (Andoain).
– Sagardo dastaketa Lasarte-Orian eta Zaldibian.
30. Sagardo dastaketa Asteasun, Aian eta Eskoriatzan.

UZTAILA
02. Sagardo Eguna Altzan (Donostia).
06. Sagardo Eguna Bidebietan.
10. Sagardo Eguna Zumaian eta Alegian.
13. Sagarrondotik sagardora 2019ko ikastaro praktikoa Usurbilen.
– Sagardo dastaketa Andoainen.
19. Sagardo Eguna Itsason.
20. Euskal Sagardo Araba jaialdia Gasteizen.
– VI Sagardo Lehiaketa Aizarnazabalen. Irabazleak: Petritegi (Astigarraga), Añota (Azpeitia) y Altzueta (Hernani).
21. Sagardo dastaketa Groseko Katalunia plazan (Donostia) eta Zestoan.
25. XLVII Sagardo lehiaketa eta dastaketa Azpeitian. Irabazleak: Barkaiztegi sagardotegia (Donostia), Zabala sagardotegia (Aduna) eta Petritegi sagardotegia (Astigarraga).
– Sagardo Lehiaketa Zestoan.
26. Santa Ana. 43. Sagardo Eguna de Astigarraga (Astigarraga).
27. Sagardo Eguna Hondarribian.
– Iturriotzko X Sagardo lehiaketa eta dastaketa (Oiartzun).
– Sagardo dastaketa Zubietan, Villabonan, Legazpian eta Altzon.
30. Sagardo Eguna Idiazabalen.
31. Sagardo Eguna en Loiolan eta Andoainen.

ABUZTUA
04. Sagardo dastaketa Larraulen eta Andoainen.
– XX. Inaxio Uharte Sagardo Lehiaketa Oiartzunen.
05. Sagardo dastaketa Deban.
09. Sagardo dastaketa Zumaian eta Berastegin.
– Sagardo eta hegaluze dastaketa Getarian.
11. Sagardo dastaketa Adunan.
14. Sagardo dastaketa Zerainen.
15. Sagardo dastaketa Zizurkilen eta Orendainen.
16. Sagardo dastaketa Gabirian eta Santiagomendin.
17. Sagardo dastaketa Bidaia Goiatzen.
18. Sagardo Eguna Hernialden eta Areson.
21. Sagardo Eguna Ibarran.
24. Sagardo Eguna Bidanian.
25. Sagardo Eguna Zegaman.
28. Sagardo Eguna Berrobin.
30. Sagardo Eguna Beasainen.
31. Sagardo lehiaketan eta dastaketa Elgoibarren.

IRAILA
01. Sagardo dastaketa Gipuzkoako Artzain Egunean Legazpian.
07. XXXIV Sagardo Eguna Donostian.
– Sagarrondotik sagardora 2019ko ikastaro praktikoa Usurbilen.
– Sagardo dastaketa Añorgan, Hernanin, Alkizan eta Lizartzan.
– Sagardo eta Bizkaiko utxi dastaketa Gernikan.
08. Sagardo dastaketa Andoainen eta Zizurkilen.
11. Sagardoetxea Ondarearen Europako Jardurnaldien aurkezpenean: Ondarea, plazara!
13. V. Euskal Herriko Sagardo Txapelketa Herrikoia Adunan.
14. Sagardo Eguna Ordizian.
– V. Euskal Herriko Sagardo Txapelketa Herrikoia Lizartzan.
15. Sagarraren eta Sagardoaren Eguna Hernanin (Euskal Jaiak).
– Sagardo dastaketa Alegian eta Egian (Donostia).
20. V. Euskal Herriko Sagardo Txapelketa Herrikoia Orion.
21. Fiesta de la sidra en Lazkao.
– V. Euskal Herriko Sagardo Txapelketa Herrikoia Zornotzan.
– Euskal Sagardoarekin maridatutako afaria Txikin (Astigarraga).
22. Bertso-ibilaldia sagastietan Aginagan (Usurbil).
– Sagardo Eguna Itsasondon eta Iruran.
24. Prentsaurrekoa: XIX. Sagar Uzta 2019 eta sagarren heltze egoera.
26-29. XVIII Sagar Uzta 2019 Astigarragan:
26. Sagardoetxeara bisita Astigarragako bizilagun berriekin.
– Pintxo potea Euskal Sagardoarekin.
28. Sagar motak ezagutuz txangoa Josu Osarekin Santiagomendiko Sagardo Bidean.
– Euskal Sagardo Festa.
– V. Euskal Herriko Sagardo Txapelketa Herrikoia Ergobian (Astigarraga). Irabazlea: Petritegi sagardotegia (Astigarraga).
29. Sagar festa: 2019ko uztarekin egindako lehen muztioa. Sagar dantza, kirikoketa, txalaparta eta egindako muztioaren dastaketa.
28. Sagardo Eguna Altzagan.
29. Sagardo dastaketa herrikoia Bidania-Goiatzen.
– XIX. Sagar Eguna Ola sagardotegian (Irun).

URRIA
04-29/12. SagarArte aldi baterako erakusketa Igartubeiti baserri museoan.
05. Sagardo Eguna Eibarren, Hernanin eta Gallartan,
– Sagardo dastaketa Oñatin.
05-06. Sagarrari zukua atera familian tailerra Sagardoetxean (Astigarraga).
09-18. 2019ko Sagardo Astea Igartubeiti baserri museoan (Ezkio-Itsaso).
11-12. Sagardoaren Lurraldea Ciderlands Sagardo Norakoen Nazioarteko Sarearen urteko bileran Herefordshiren (Erresuma Batua).
12. Bisita gidatu berezia Errezilen: sagar bilketa eta dastaketa.
– Sagardo Eguna Martutenen.
12-13. Sagarrari zukua atera familian tailerra Sagardoetxean.
18. Euskal Sagardo dastaketak Hernaniko Bakailaoaren Astean.
– Aurkezpena: Oiharte sagardotegiaren Euskal Sagardoa latan Igartubeiti baserri museoan
– “Txotx denboraldia ezagutzen”, Sagarartek antolatutako ekimena Agirretxea jatetxean (Ezkio).
– XII. Sagar Uzta Argazki Rallyaren sari banaketa Sagardoetxean. Sarituak: Isidro Rodríguez (bilduma onena) eta Imanol Lorenzo (bigarrena).
– SagarArtek antolatutako Artea dastatuz ekitaldia, Topa Ostatuan (Ezkio).
18-03/11. XII. Sagar Uzta Argazki Rallyaren erakusketa Sagardoetxean.
19. Sagar eta Euskal Sagardo Eguna Arrasaten.
– Petritegi kantuz bazkaria Petritegi sagardotegian (Astigarraga).
– Bertso afaria Iparragirre sagardotegian (Hernani).
– Sagar festa Katxola baserrian (Donostia).
19-20. Sagarrari zukua atera familian tailerra Sagardoetxean.
20. Sagarrari buruzko monografikoa Laudion: Sagarra eskuz eta mekanikoki moztea, prentsatzea, zukua ateratzea eta dastaketa.
26. Sagardo Eguna en Hernani.
26-27. Sagarrari zukua atera familian tailerra Sagardoetxean.
27. Ate irekiak Petritegi sagardotegian.

AZAROA
03. Sagardo Eguna Berastegin.
07. Mikel Garaizabalek Mikel Rodríguezek gidatutako dastaketa Tolosaldea jatetxean (Tolosa).
09. Sagardo Eguna Ataunen.
12. Afari maridatua Euskal Sagardoa Andatzpe elkartean (Usurbil).
14. III. Sagardo Forumaren aurkezpena Orona Ideon (Hernani).
15. Cata de sidra con D.O. Euskal Sagardoa dastaketa Oiharte sagardotegiaren eskutik Goiherri jatetxean (Beasain).
– “Artea Dastatuz”, SagarArtek antolatutako ekitaldia Agirretxea jatetxean (Ezkio).
17. Errezil sagarraren azoka Gabirian.
21. Euskadi Gastronomikaren webgune berriaren aurkezpena, Sagardoetxeari buruzko informazioa duena (www.euskadigastronomika.eus).
21-25. III. Sagardo Forum, sagarrari, sagarraren eratorriei, eta sagardoaren kultura eta turismoari buruzko jardunaldiak (Hernani & Donostia):
· 21-22. Jardunaldi teknikoka Orona Ideon (Hernani), 8 herrialdetako 21 hizlari eta 300 parte hartzaile.
· 23. II. Nazioarteko Sagardo Lehiaketa Kursaal Kongresu Jauregian (Donostia), 14 herrialdetako 190 ekoizleren parte hartzearekin.
· – Afari tematikoa garaiko produktuekin eta bertako nahiz nazioarteko sagardoekin Basque Culinary Centerren (Donostia).
· 24-25. I. Nazioarteko Sagardo Azoka Kursaal Kongresu Jauregian (Donostia), 10 herrialdetako 27 erakusketarik parte hartu zuten.
· 25. II. Nazioarteko Sagardo Lehiaketaren sari banaketa Kursaal Kongresu Jauregian (Donostia). Guztira, 140 domina banatu ziren.
22. Euskal Sagardoarekin maridatutako afaria Ipintza sagardotegian (Astigarraga).
29. Errimak bi oinetan – Haatik oinetan musika emanaldia eta afaria Lizeaga sagardotegian (Astigarraga).
30. Euskal Sagardo Festa Barakaldon.

ABENDUA
01. Ibarbi Sagar Azoka Errezilen. Bertako produktuen salmenta eta erakusketa.
06-08. Abenduko zubiaSagardoetxean (Astigarraga): barrikote dastaketa.
– GastroMuseums Euskadiko Museo Enogastronomiko Sarearen informazio txokoa Bilbao Degusta azokan (Bilbo).
06-09. Sagardo Apurua Donostian.
07. Euskal Sagardo dastaketa Zelaia sagardotegiaren eskutik Beasainen.
– Afari gidatua Euskal Sagardoarekin Hernanin.
08. Sagardoetxeak parte hartu zuen Euskadiko Museo Enogastronomiko Sarearekin batera Sagardo Apuruan, familientzako tailerrekin.
11. Gabon apartsuak herriko komertzioan kanpainaren aurkezpena Astigarragako Udaletxean.
13. Gabon apartsuak herriko komertzioan: Norberto Almandoz Musika Eskolako kontzertua eta topa herrikoia.
14. Sagarrekin egindako tailerrak Sagardoetxearen eskutik Astigarragako San Tomas Azokan.
15. Sagardo eta babarrun lehiaketa Usurbilgo ekoizleen artean. Sagardo dastaketa.
24. Errezil sagar lehiaketa Ordizian.
26. XXI Gazta eta sagardo lehiaketa dastaketa Zestoan.
31. Txotx Urte Zahar afaria Txopinondo sagarnotegian (Azkaine).

Iturria: Sagardoaren Lurraldeko 2019ko urtekaria

Urte berria. Hamarkada berria. Sagardo berria. Kupelek gorde eta zaintzen dutenaz gozatu aurretik, une ona da 2019ko uztari azken trago bat emateko, jada, historia luze baten parte diren litro horien tanta batzuk probatzeko.

III.Sagardo Foruma azken hilabeteotako hitzordu garrantzitsuenetako bat izan da Sagardoaren Lurraldean. Sektorearen egungo egoerari buruz hausnartzeko topagune bat, zeinetan sareak ehuntzen eta lankidetza indartzen jarraitu. Halaber, mundura irekia dagoen erakusleiho bat, II. Nazioarteko Sagardo Lehiaketan eta I. Nazioarteko Sagardo Azokan parte hartu duten nazioarteko ordezkariei esker, produktuaren dibertsitatea ezagutu eta erakusteko aukera ere eman dutenak. 14 herrialdetako 190 sagardok parte hartu dute txapelketan eta onenak Egoitz Zapiainen eta Paul Vanderren sinadura darama. Bestelako bideak urratu nahi dituen kolaborazio bat, berritu, egungora egokitu eta etorkizunari leihoak zabaldu.

Gure sagardoaren bai nazioartekotzea bai dibertsifikazioa gutxika-gutxika sakonago lantzen doazen bi alor dira. Ciderlands sareak aktiboki dihardu lehenengoan, baita Sagardoaren Lurraldeak gure sagardoa munduan kokatzeko aurrera daraman lanak ere. Bestetik, sagardogileak hasiak dira edukiontzi eta edari berriak probatzen, publiko berrietara heltzeko. Kontsumo modua ere zabaltzeko urratsak egin dituzte Uztaberri eguna kasu, botilaratutako Euskal Sagardoa sustatu nahi duena.

Berrikuntza horiek guztiek oinarri sendoa dute tradizioan, gorde beharreko hainbat bereizgarrirekin. Horietako bat da jada Txotx boladari hasiera ematen dion Sagardo Berriaren Eguna. Olatz Arrieta kazetaria izan zen protagonista, topa egiten lehena, ondoren beste asko egin zuten moduan. Baita herri askotan eta askotan egiten diren sagardo lehiaketak edo Sagar Uzta bezalako jarduerak, sagardogintzaren ezagutza zaindu eta belaunaldi berriei hurbiltzen dietenak.

Zeregin asko bada, baina jada egiten dena ez da gutxi. Orriotan begiratzea besterik ez duzu. Lagin txiki bat besterik ez da, azken topa baterako nahikoa.

Gora sagardoa!

AURKIBIDEA:
6. Sagardo Forum: Sagarraren bidaia: Jatorritik barietateak babestera.
7. Sagardo Forum: Sagardoaren interpretazio eta bide berriak munduan.
8. Sagardo Forum: Sagardotegi boladatik harago doan lotura sortzeko jarraibideak.
9. Sagardo Forum: Munduko 190 sagardo, aurrez aurre.
10. Sagardo Forum: II. Nazioarteko Sagardo Lehiaketako irabazleak.
13. Sagardo Forum: Egoitz Zapiaini elkarrizketa: “Produktu tradizionala da sagardoa, baina tradizio guztietan berrikuntza egon behar da”.
16. Sagardo Forum: Munduko sagardoetan barneratzen hasteko topagunea.
17. Sagardo Forum: Jarduera paraleloak bertako ondarea ezagutarazteko.
20. Kalitateari saria. Sagardoaren Lurraldean egindako hainbat lehiaketetako 2019ko irabazleak.
21. Uztaberri eguna botilako Euskal Sagardoaren kontsumoa sustatzeko.
22. Bertako sagardoaren oihartzuna hedatzen ari da nazioartean.
24. Nazioartean sagardoaren kultura sustatu duten telebistako erreportajeak eta argitalpenak.
25. Dibertsifikazioa, ontzian eta edukian.
26. Sagardoaren kultura Euskadi Gastronomika-ren webgune berrian.
27. Sagarbike, Sagardoaren Lurraldea bizikletan ezagutuz.
28. Sagarra, Sagar Uzta ekitaldiko protagonista.
29. Udaberriak sagastietara dakarren edertasunaz gertutik gozatzeko jarduera sorta.
30. Denboraldi berriko lehen txotx-a.
31. Beste jarduerak: Sagardo apurua, Hernaniko txotx denboraldia, Sagastietan bertsotan eta Sagarberri jaialdia.
32. 2019ko atzera begirakoa.

Ikusi urtekaria PDF formatuan